Olumsuz çocukluk çağı yaşantılarının erişkinlik dönemindeki kronik hastalıklarla ilişkisinin araştırılması

Amaç: Bu çalışma ile Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı Polikliniğine başvuran, çalışmaya katılmayı kabul eden ve onam veren 18-65 yaş arası hastaların, olumsuz çocukluk çağı yaşantıları ile erişkinlik dönemindeki kronik hastalıkları arasındaki ilişkiyi belirlemek amaçlanmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel olarak tasarlanan araştırmamız, anket yoluyla yüz yüze görüşülerek yapılmıştır. Çalışmaya katılan bireylere sosyo-demografik özelliklerini, evlilik ve ebeveynlik süreçlerini, ebeveyn/bakıcı ilişkilerini, aile ortamlarını, aile içi şiddet durumlarını, ihmale ve istimara uğrama sıklıklarını, yaşadıkları toplumsal şiddeti değerlendiren ACE-IQ anketi ve katılımcıların varsa kronik hastalıklarını öğrenmek amacıyla yapılan kronik hastalıklar anketi yapılmıştır. OÇY ve kronik hastalıklar ilişkisinin incelenmesi amacıyla ikili gruplarda bağımsız örneklem t testi analizi, üç ve üzerindeki gruplarda ise varyans (ANOVA) analizi uygulanmıştır. Varyans analizi sonucunda farklı olarak belirlenen grupların belirlenmesi için Sidak ikili kıyaslama testi yapılmıştır. Çalışmada hasta özeliklerinin hasta ve kontrol grubuna göre incelenmesinde t testi analizi, Varyans analizi ve Ki-kare analizi yapılmıştır. Çalışmada ACE travma hasta gruplarına göre ve hastalık durumlarına göre incelenmesinde Ki-kare analizi yapılmıştır. Verilerin analiziyle ilgili tanımlayıcı istatistikler frekans, yüzde, ortalama, standart sapma değerleri ile sunulmuştur. Çalışmada 0,05'den küçük p değerleri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Analizler SPSS 25.0 paket programı ile yapılmıştır. Bulgular: Araştırmadaki toplam katılımcı sayısı 300 kişidir ve katılımcıların %52,3'ü erkeklerden, %47,7'si kadınlardan oluşmaktadır. Toplam katılımcıların %50'sinde kronik hastalıklardan en az biri bulunmakta, %50 katılımcıda hiç kronik hastalık bulunmamaktadır. Kronik hastalığı olan katılımcılarda en sık görülen hastalık %26,9 ile DM'dir. Kronik hastalığı olan katılımcılarda en sık görülen hastalık grubu, %42,5 ile endokrin hastalıklardır. Hem ACE gruplarına hem de ACE puanlamasına göre kronik hastalığı olanlarda, kronik hastalığı olmayanlara oranla, daha yüksek evlilik travması, ebeveyn/bakıcı ilişkileri travması, istismar travması, ACE toplam skor saptanmıştır (p<0,05). Kronik hastalığı olmayanların şiddet travması düzeyi daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Evlilik travması düzeyi kardiyovasküler hastalığı, endokrin hastalığı, romatizmal hastalığı, solunum yolu hastalığı, nörolojik hastalığı ve psikiyatrik hastalığı olanlarda daha yüksek saptanmıştır (p<0,05). Aile ortamı travma düzeyi kardiyovasküler hastalığı, endokrin hastalığı, kanseri, solunum yolu hastalığı ve psikiyatrik hastalığı olanlarda daha yüksek tespit edilmiştir (p<0,05). Ebeveyn/bakıcı ilişkileri travma düzeyi kardiyovasküler hastalığı, endokrin hastalığı ve psikiyatrik hastalığı olanlarda daha yüksektir (p<0,05). İstismar travma düzeyi kardiyovasküler hastalığı, endokrin hastalığı, kanseri, gastrointestinal hastalığı ve psikiyatrik hastalığı olanlarda daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Şiddet travma düzeyi kardiyovasküler hastalığı ve gastrointestinal hastalığı olanlarda daha yüksek saptanmıştır (p<0,05). ACE toplam travma düzeyi kardiyovasküler hastalığı, endokrin hastalığı, kanseri, solunum yolu hastalığı, gastrointestinal hastalığı ve psikiyatrik hastalığı olanlarda daha yüksek tespit edilmiştir. Sonuç: Kronik hastalıkların oluşumunda OÇY doğrudan rol oynar. OÇY ile en yüksek düzeyde ilişki kardiyovasküler hastalıklarda, endokrin hastalıklarda ve psikiyatrik hastalıklarda görülmüştür. Toplam OÇY düzeylerine göre bakıldığında kardiyovasküler hastalıkların, endokrin hastalıkların, kanserlerin, solunum yolu hastalıklarının, gastrointestinal hastalıkların ve psikiyatrik hastalıkların oluşumunda OÇY'nin meydana gelmesinin rol aldığı tespit edilmiştir. Çocukluk dönemindeki tüm bu olumsuz yaşantılara yönelik yapılacak çalışmalar sayesinde kronik hastalıklara zemin hazırlayan riskli sağlık davranışları, toksik stres ve psikolojik travmalar gibi nedenler önlenebilir. Travma ve hastalık özelinde yapılacak daha spesifik çalışmalar, OÇY ve kronik hastalıklar arasındaki bağlantılara ışık tutması bakımından önemli olacaktır. Unutulmamalıdır ki, kronik hastalıkların oluşmasını sağlayan nedenleri anlayıp onları ortadan kaldırmak en az bu hastalıkları tedavi etmek kadar önemlidir. Anahtar Kelimeler: Olumsuz çocukluk çağı yaşantıları, kronik hastalıklar, ACE-IQ anketi, kronik hastalıklar anketi