Onopordum bracteatum ekstraklarının antioksidan, antihelmint aktivitelerinin ve toksisitelerinin araştırılması

Bitkiler, diğer canlılara nazaran üretmiş oldukları farklı antioksidan maddeler (sekonder metabolitler) ile ROS'ların olumsuz etkilerini ortadan kaldırmaları bakımından öne çıkmaktadırlar. Bitkisel antioksidanlar, aerobik metabolizmanın aktif yan ürünleri ile mücadele etmek için doğada ortaya çıkan çok önemli bir araçtır. Tuzlu su karidesi öldürücülük testi bitki ekstraktlarının toksisitesinin belirlenmesinde kullanılan basit, güvenilir ve uygun bir metottur. Helmintler (solucanlar) hücreler, dokular ve organlar yapmak üzere özelleşmiş hayvanlardır ve canlıların vücudunda parazit olarak yaşayarak hastalıklara neden olmaktadırlar. Sindirim sisteminde bulunan parazitlerin kontrol edilmesi için genellikle antihelmintik ilaçlar kullanılmaktadır. Bu çalışmada Türkiye florasında yayılış gösteren Onopordum bracteatum'a ait metanol, aseton ve su ekstraktlarının antioksidan aktiviteleri araştırılmıştır ve ilgili ekstraktlardaki total fenolik, total flavonoid ve total tanen miktarları belirlenmiştir. Ayrıca metanol ve su ekstraklarının antihelmint aktivitelerinin yanısıra su ekstraktlatının toksisiteleri tespit edilmiştir. Ekstraktların antioksidan aktivitesi DPPH serbest radikal giderim, ABTS serbest radikal giderim, β-karoten/linoleik asit, bakır (CUPRAC) ve demir indirgeme (FRAP) yöntemleriyle belirlenmiştir. Ekstraktların antioksidan aktiviteleri karşılaştırıldığında yapraklara ait metanol ekıstraktın genel antioksidan aktivitesinin diğer ekstraktlara göre yüksek olduğu görülmüştür. Ayrıca Folin-Ciocalteu, alüminyum klorür ve vanilin reaktifi kullanılarak sırasıyla total fenolik, flavonoid ve tanen madde miktarları da tespit edilmiştir. En yüksek total fenolik, flavanoid ve tanen miktarına sahip ekstraktların sirasıyla (5,78±0,24 mg GAE/g), yaprak aseton (32,17±0,82 mg QE/g) ve çiçek aseton (16,41±1,30 mg CE/g) olduğu belirlenmiştir. Tuzlu su karidesi (Artemia salina L.) öldürücülük testi ile ekstraktların olası toksik etkisi incelenmiştir. En yüksek toksik etkiyi %97,2±2,29 öldürücülük değeri ile çiçek su ekstraktı göstermiştir. Antihelmint aktivite testi farklı konsantrasyonlardaki bitki ekstraktlarının Tubifex tubifex üzerindeki öldürücük süreleri kaydedilerek yapılmıştır. En yüksek antihelmintik aktiviteyi yaprak metanol ekstraktı göstermiştir. Bu çalışmadan elde edilen verilerin, ilaç ve alternatif tıp gibi birçok alanda bitkilerden elde edilen ürünlerin kullanımına yönelik araştırmaların geliştirilmesine katkı sağlayacağına inanılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Onopordum bracteatum, Antioksidan, Antihelmint, Artemia salina