Optimal para alanları kuramı ve Türkiye'nin AB para sistemine katılım durumunun analizi

1990'lı yıllarda gelişen piyasa ekonomilerinin finansal krizlere maruz kalmaları dikkati çekmektedir. Meksika (1994), Asya (1997), Rusya (1998), Brezilya (1999) ve Türkiye (2000-2001) krizleri bu duruma örnek teşkil etmektedir. Finansal piyasalarda patlak veren kriz süreciyle karşılaşmadan önce, Meksika, Endonezya, Rusya ve Brezilya ve Türkiye'nin sürünen parite, Malezya ve Taylan'ın sürünen bant sistemi biçiminde ara kur sistemlerini uygulamış olmaları ara kur sistemlerinin sorgulanmasına neden olmuştur.Frankel (1999) çalışmasında ortaya konan İmkansız Üçleme Hipotezine? bağlı olarak Fischer (2001) çalışması ile güçlü biçimde dile getirilen ?İki Kutup? görüşü finansal küreselleşmenin gittikçe yükseldiği bu yeni dönemde gelişen piyasa ekonomilerinin kur sistemi tercihlerinin esnek kur veya sabit kur sistemlerinden birisi olması gerektiğini ifade etmektedir.Bu noktada, 2002 yılında uygulamaya geçtiği ?Güçlü Ekonomiye Geçiş? programı ile birlikte esnek kur sistemini tercih eden Türkiye için iki kutup görüşünü referans alalım:Böyle bir durumda yani sermaye hareketleri veri iken; imkânsız üçleme hipotezi üçgeninin bir köşesinde, Türkiye'nin uygulamakta olduğu esnek kur sistemi yer alırken, diğer köşesinde ise üyesi olmaya çalıştığı AB'nin para alanı olan Euro Bölgesi olmalıdır.Dolayısı ile iki kutup hipotezinin öngörüsü çerçevesinde Euro bölgesine dahil olmak Türkiye için uyguladığı esnek kur sistemi karşısındaki diğer tercih olmaktadır. Euro bölgesi bir (tek para birliği) parasal birlik olup, bir sabit kur sistemidir. Mundell (1961)'in çalışmasında ortaya konan ?Optimal Para Alanları Kuramı? parasal birlikler için kuramsal çatıyı oluşturmaktadır. Bu bağlamda bu tez çalışması Euro Bölgesinin Türkiye için optimal para alanı olup olmadığını sorgulamayı amaçlamaktadır. Tez çalışması aynı zamanda Calvo ve Reinhart (2002)'ın ortaya konan ?Dalgalanma Korkusu Hipotezi? çerçevesinde Türkiye'nin esnek kur sistemini gerçekte tam olarak uygulayıp uygulamadığını sorgulanmasını da ikincil (veya örtük) amacı olarak benimsemiştir.Türkiye'nin, esnek kur sistemi uygularken dalgalanma korkusu yaşayıp yaşamadığının saptamasına yönelik olan (bu örtük amacına yönelik olarak) Hausmann ve diğerleri (2001) çalışmasında üretilen döviz kuru oynaklık dizini (RVER) ve faiz oynaklık dizini (RVEI) dizinlerinden yararlanılmıştır.Tez çalışmasında Euro Bölgesinin Türkiye için bir optimal para alanı olup olmadığının belirlenmesinde VAR modeli ve OPA (optimal para alanı) endeksinden yararlanmıştır. VAR modeli ile Optimal Para Alanları kuramı literatürü çerçevesinde hem Türkiye ve Euro Bölgesi ülkeleri arasında, hem de Euro Bölgesi üyelerinin kendi aralarında arz ve talep şoklarının simetrisinin varlığı veya yokluğu analiz edilmiştir. Çalışmada bu analiz için gerekli olan arz ve talep şokları Blanchard ve Quah yöntemi kullanılarak her bir ülke için ayrı ayrı elde edilmiştir. OPA indeksinin hesaplanmasında ise Panel veri analizinden yaralanılmıştır.Her üç analizden elde edilen bulgulara göre, Türkiye esnek kur sistemi uygulamasına rağmen dalgalanma korkusu yaşamaktadır ve bu çerçevede esnek kur sistemini tam olarak uygulayamamaktadır. Diğer yandan hem VAR modeli bulguları hem de OPA endeksi Euro Bölgesinin Türkiye için bir optimal para sahası olmadığı yönündeki tezimizi doğrulamaktadır. Ayrıca, VAR modeli bulgularına göre Euro Bölgesi kendi içerisinde de bir optimal para sahası değildir. Dolayısıyla iki kutup görüşünün aksine tam esnek kur ve tam sabit kur sistemlerinden herhangi birini tercih etmek Türkiye için optimal çözüm sağlamamaktadır.Diğer yandan tez çalışması sonucunda Türkiye için her koşul ve zamanda geçerli bir döviz kuru sistemi önerisi olmadığı sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda tez çalışmasının Türkiye için bir döviz kuru sistemi önerisi bulunmamaktadır.Tezde varılan sonuç genel olarak; Euro Bölgesinin kendi içerisinde bir optimal para sahası oluşturamadığı ve aynı zamanda Euro Bölgesinin Türkiye için bir optimal para sahası olmadığı yönündedir. Ayrıca tez çalışmasına göre Türkiye halen yürütmekte olduğu esnek kur sistemini uygulamakta da ciddi sorunlar yaşamaktadır.