Organik tüketim davranışının psikososyal yordayıcıları: Bütünleşik davranış modeli açısından tanımsal bir çalışma

Mevcut çalışmada organik tavuk tüketim davranışı, tutumlar ve davranışa yönelik niyet gibi sağlık davranışlarının ardında yatan bireysel motivasyon kaynaklarını kapsamlı bir şekilde ele alan bir sağlık davranışı modeli olan Bütünleşik Davranış Modeli (Glanz, Rimer ve Wisvanath, 2008) kapsamında incelenmiştir. BDM'nin temel varsayımları, davranışın en güçlü yordayıcısının davranışı gerçekleştirmeye yönelik niyet olacağı, niyetin ise tutumlar, subjektif normlar ve kişisel bileşen yapıları tarafından yordanacağıdır. Ayrıca, davranışı doğrudan yordayan niyet dışında bilgi ve beceri, erişebilirlik, çevresel engeller ve alışkanlık yapıları da bulunmaktadır. Çalışmanın ilk aşamasında yer alan pilot çalışmadan elde edilen veriler ışığında incelenen davranış organik tavuk tüketim davranışı olarak özelleştirilmiş ve organik tavuk tüketim davranışını BDM kapsamında ölçebilmek amacıyla her bir yapıya ilişkin ölçek geliştirilmiştir. Ana çalışmada, 18-65 yaş aralığında toplam 310 katılımcıdan veri toplanmıştır. Ana çalışmada öncelikle mevcut çalışma için oluşturulan Organik Tavuk Tüketim Bataryasının geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılmıştır. Hedeflenen psikometrik parametreleri karşılayan Bilişsel Tutum, Deneyimsel Tutum, Subjektif Norm Karşı, Subjektif Norm Destek, Öz-Etkinlik İnancı ve Çevresel Engeller ölçekleri ile BDM model sınama analizleri yürütülmüştür. Organik tavuk tüketim davranışının yordayıcılarını elde etmek üzere yapılan doğrusal hiyerarşik regresyon analizinde modele ilişkin öngörüler davranışla ilişkili olabilecek sağlık anksiyetesi, ortoreksi ve sosyal istenirlik düzeyi gibi psikolojik bileşenler ve sosyodemografik özellikler kontrol edilerek test edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, organik tavuk tüketim davranışı ile ilişkili sosyodemografik özellikler olan eğitim düzeyi ve ebeveyn olma durumları kontrol edildikten sonra BDM yapılarından davranışın en güçlü yordayıcısının davranışı gerçekleştirmeye yönelik niyet olduğu, niyetin ise öz-etkinlik inancı tarafından yordandığı bulgulanmıştır. Ayrıca, organik tavuk tüketimine yönelik çevresel engeller arttıkça kişilerin organik tavuk tüketim davranışının azaldığı görülmüştür.