Chemodynamics of organophosphate flame retardants in Izmir area

Kalıcılıkları, toksisiteleri ve biyo-birikim potansiyelleri sebebiyle bromlu alev geciktiricilerin (BFR'ler) üretimine ve kullanımına yönelik uygulanan kısıtlamaların sonucunda; organofosfat esterleri (OPE'ler), küresel ölçekte birçok endüstriyel ürünün üretimi sırasında çeşitli uygulamalarla (alev geciktirici ve plastikleştirici) yaygın olarak kullanılan alternatif katkı kimyasalları grubu haline gelmiştir. OPE'lerin birçoğu biyolojik olarak bozunmaya karşı stabil ve oldukça dirençli; bazıları ise toksik, nörotoksik ve kanserojen olarak rapor edilmektedir. OPE'lerin literatürde geniş çapta araştırılmasına rağmen Türkiye'de yürütülen çalışma sayısı halen yetersizdir. Bu bileşiklerin çevresel ortamlardaki taşınım süreçlerinin, davranışlarının ve akıbetlerinin belirlenebilmesi için bazı fizikokimyasal özellikleri (oktanol-hava faz dağılım katsayısı - KOA, Henry Yasası sabiti - H, aşırı soğutulmuş sıvı buhar basıncı - PL, LDPE-su faz dağılım katsayısı - KPE-W ve PUF-hava dağılım katsayısı - KPUF-Air) deneysel olarak belirlenmiştir. Atmosferde gaz ve partikül fazlar arasındaki dağılımları da araştırılmıştır. İzmir'de endüstriyel, kentsel, yarı-kentsel ve kırsal alanları kapsayan otuz sekiz örnekleme noktasında yaz ve kış mevsim şartlarını temsil edecek şekilde dış hava, toprak ve deniz suyu OPE konsantrasyonları ölçülmüştür. En yüksek OPE seviyeleri sırasıyla endüstriyel, kentsel, yarı-kentsel ve kırsal alanlarda tespit edilmiştir. Dış hava ve toprak örneklerindeki OPE konsantrasyonları, literatürdeki çalışmalara benzer seviyelerde; deniz suyu konsantrasyonları ise daha yüksek seviyelerde belirlenmiştir. Hava-toprak ve hava-deniz suyu arasındaki taşınım yönleri de ölçülen OPE seviyeleri ve deneysel olarak belirlenen fizikokimyasal özellikler kullanılarak belirlenmiştir. Taşınım yönleri mevsimsel olarak önemli bir değişkenlik göstermezken, ilgili matrislerde tespit edilen OPE seviyelerinin taşınım yönlerini etkileyen birincil faktör olduğu görülmüştür.