Orta çocukluk döneminde prososyal yalanın uygun bulunma düzeyini etkileyen sosyal ve zihinsel etmenler

İnsanların yalan söyleme davranışlarına ilişkin tutumlarının olumsuz olduğu bilinmektedir. Ancak günlük yaşamda yalana sıklıkla başvurmakla kalmayıp, bu tür davranışları makul karşıladıkları da olmaktadır. Bu doğrultuda, çalışmada 9-13 yaş arasındaki çocukların prososyal yalanları uygun bulma düzeylerini etkileyen sosyal ve zihinsel etmenlerin araştırılması hedeflenmiştir. Bronfenbrenner'in ekolojik sistemler yaklaşımından hareketle, mevcut çalışmanın amacı, ebeveynlerin çocuklarına aktarmak istedikleri değerler, çocukların zihinsel durum anlayışları ve değer önceliklerinin prososyal yalanların uygun bulunmasını ne kadar açıkladığının incelenmesidir. Çalışmaya 9-13 yaşları arasında toplam 154 çocuk (79 kız) ve anneleri katılmıştır. Çalışmaya katılan annelere "Değer Aktarımı Ölçeği" uygulanmıştır. Çocukların yalanı uygun bulma düzeylerinin değerlendirilmesinde "Prososyal Yalanın Uygunluğu Testi-Çocuk Formu", zihinsel durum anlayışı becerilerinin değerlendirilmesinde "Gözlerden Zihin Okuma Testi" ve "Tuhaf Hikâyeler Testi", çocukların değer önceliklerinin belirlenmesinde ise "Çocuklar İçin Resim Tabanlı Değerler Ölçeği" kullanılmıştır. Analizler sonucunda, çocukların prososyal yalanları diğer yalan türlerine kıyasla daha uygun buldukları görülmüştür. Korelasyon analizleri, çocukların öncelikli gördüğü ve ebeveynlerin aktarmak istedikleri özaşkınlık ve muhafazakârlık değerlerinin nezaket ve işbirlikçi prososyal yalanların uygun bulunma düzeyi ile pozitif; özgenişletim ve yeniliğe açıklık değerleriyle negatif yönde ilişkili olduğunu göstermiştir. Regresyon analizleri sonucunda, ebeveynlerin aktarmak istedikleri yeniliğe açıklık ve özaşkınlık değerlerinin prososyal yalanların uygun bulunma düzeyini açıklamada anlamlı yordayıcılar olduğu bulunmuştur. Elde edilen bulgular, çocukların nezaket ve işbirlikçi prososyal yalanları uygun bulmalarını açıklayan sosyal etmenler üzerinden tartışılmış ve bu konuda etkili olabileceği düşünülen olası değişkenler üzerinden öneriler sunulmuştur.