Orta gelir tuzağı ve üst orta gelir grubunda yer alan ülkelerde büyüme yavaşlaması riskini etkileyen faktörler

Tarihsel süreç içerisinde ülkelerin büyüme pratikleri gözlemlendiğinde, bazı ülkelerin uzun yıllar boyunca orta gelir seviyesinde kaldıkları ve yüksek gelir grubuna geçemedikleri gözlemlenmektedir. Ülkelerin karşı karşıya kaldıkları bu durum "orta gelir tuzağı" kavramını gündeme getirmiştir. İlk defa 2007 yılında Gill ve Kharas'ın Dünya Bankası tarafından yayımlanan "Doğu Asya Rönesansı: Ekonomik Büyüme İçin Fikirler" isimli raporuyla birlikte iktisat literatürüne giren kavram en genel anlamıyla orta gelirli ülkenin yüksek gelir seviyesine geçmekte zorlandığı durumu ifade etmektedir. Bu çalışmada Eichengreen vd. (2011) tarafından geliştirilen büyüme yavaşlaması metodolojisi çerçevesinde üst orta gelir grubunda yer alan bir grup ülkede büyüme yavaşlaması olasılığını etkileyen makroekonomik, demografik ve kurumsal faktörlerin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, Dünya Bankası gelir sınıflandırmasına göre üst orta gelir grubunda yer alan 38 ülkeden oluşan örneklem için 1980-2015 dönemini kapsayan ekonometrik analizde panel probit regresyon yöntemi kullanılmıştır. Analiz bulguları büyüme yavaşlamasının ABD'ye göre nispi gelirin yaklaşık %22 seviyesine ulaşmasıyla ortaya çıktığını göstermektedir. Bununla birlikte nispi gelir, brüt sermaye oluşumu, ticari açıklık, ortalama toplam eğitim yılı ve yaşlı bağımlılık oranındaki artışın büyüme yavaşlaması riskini artırdığı; kamu borcu, enflasyon değişkenliği ve ortalama ortaöğretim ve üzeri eğitim yılındaki artışın ise büyüme yavaşlaması riskini azalttığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Kurumsal göstergelerden ise sadece kanun ve düzen değişkeni ile büyüme yavaşlaması olasılığı arasında anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir.