Orta gelir tuzağını etkileyen faktörler: Seçilmiş ülkeler ve Türkiye örneği

Tarihsel süreç içerisinde orta gelir düzeyindeki bazı ülkelerin ekonomik büyümelerinde yavaşlama durumu nedeni ile yüksek gelir düzeyine erişemediği gözlemlenmektedir. 2007 yılında literatüre giren Orta Gelir Tuzağı bu nedenlerden biri olarak kabul edilmektedir. Orta Gelir Tuzağı, orta gelirli bir ülkenin belli bir kişi başına düşen milli gelir düzeyine ulaştıktan sonra ekonomik durgunluk içerisine girmesi ve yüksek gelir düzeyine ulaşamaması durumu olarak tanımlanmaktadır. Orta Gelir Tuzağını etkileyen birçok etken bulunurken, iş gücü, Ar-Ge/teknoloji düzeyi, toplam faktör verimliliği, imalat sanayi, tasarruflar, yatırımlar, eğitim, sağlık, gelir dağılımı gibi sosyal faktörler ile hukuk, özgürlükler, şeffaflık, yolsuzluk gibi kurumsal faktörler bu etkenlerin başında gelmektedir. Bu çalışmada ülkelerin neden Orta Gelir Tuzağına yakalandığı sorusunun cevabı aranırken Türkiye'nin Orta Gelir Tuzağından kurtulmasında etkili olan faktörler de araştırılmıştır. Bu kapsamda hem seçilmiş ülkeler hem de Türkiye için iki ayrı analiz yapılmıştır. İlk analizde, Orta Gelir Tuzağını etkileyen değişkenlerin belirlenmesi için seçilmiş ülkeler üzerine ikili panel logit model tahmini yapılmıştır. Bulgular, eğitim, nitelikli iş gücü, kurumsal faktörler, ihracat, brüt sermaye oluşumu, orta-yüksek teknolojili imalat sanayi üretimi, Ar-Ge ve doğrudan yabancı yatırımların Orta Gelir Tuzağından kaçınma olasılığını artırdığı; buna rağmen iş gücü miktarındaki artış ve kamunun ekonomideki ağırlığının ise Orta Gelir Tuzağından kaçınma olasılığını azalttığını göstermiştir. İkinci analizde, Türkiye'nin Orta Gelir Tuzağından kurtulmasında etkili olan faktörler belirlenmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda önce faktör analizi sonra ikili logit model tahmini yapılmıştır. Bulgular, eğitim, nitelikli iş gücü, Ar-Ge, bireysel özgürlükler, hukuk ve düzen değişkenlerini içeren yapısal faktörlerin, Türkiye'nin Orta Gelir Tuzağından çıkış olasılığını artırdığını ve bu olasılığın etki derecesinin çok yüksek olduğunu ortaya çıkarmıştır.