Orta karadeniz bölgesinde domateste Fusarıum oxysporum f. sp. lycopersıcı ve f. oxysporum f. sp. radıcıs-lycopersıcı etmenlerinin patojenisitesi, moleküler tanısı ve nit mutantlarının eldesi

Bu çalışmada Orta Karadeniz Bölgesi domates üretim alanlarında bulunan, birbirinden morfolojik olarak ayırt edilemeyen Fusarium solgunluğu etmeni Fusarium oxysporum f. sp. lycopersici (FOL) ve Fusarium kök ve kök boğazı çürüklüğü etmeni Fusarium oxysporum f. sp. radicis-lycopersici (FORL)'nin yaygınlık ve şiddetinin belirlenmesi, moleküler yöntemler kullanılarak FOL (ırk 1, 2, 3) ve FORL izolatlarının birbirinden ayrılması, patojenisiteleri ve nit mutantlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Solgunluk ve kök, kökboğazı çürüklüğü hastalıklarının yaygınlığı ve şiddetinin belirlenmesi amacıyla yapılan sürvey sonucunda solgunluk belirtisi en yaygın olarak Ordu ilinde (%11), en yüksek hastalık şiddeti ise yine Ordu ilinde (%3.3) gözlemlenmiştir. Kök ve kök boğazı çürüklüğü hastalık belirtileri ise en yaygın olarak %52.3 ile Amasya ilinde görülürken, en yüksek hastalık şiddeti ise yine Amasya ilinde (%19.4) tespit edilmiştir. Sürvey yapılan alanlardan alınan hastalıklı bitki örneklerinden yapılan izolasyonlarda 121 FORL izolatı elde edilirken, izolatların 50'si (%41.3) Samsun ilinden bunu takiben 40'ı (%33.1) Tokat, 20'si (%16.5) Amasya, altısı (%5) Çorum ve beşi (%4.1) ise Ordu ilinden elde edilmiştir. Üç farklı ırkı bulunan FOL etmeninden ise toplam 27 izolat elde edilmiş olup Tokat'tan yedi ve Samsun'dan dört adet FOL-1 izolatı, Tokat'tan üç adet FOL-2 izolatı ve Tokat'tan beş, Samsun'dan dört, Amasya'dan üç ve Ordu'dan bir adette FOL-3 ırkına ait izolat elde edilmiştir. Çorum ilinden ise hiçbir FOL izolatı elde edilmemiştir. Böylece bölgemizde yaygın olarak bulunan ve hastalık şiddeti en yüksek olan alt türün FORL olduğu ortaya konulmuştur. FOL etmenine ait üç ırkın (1, 2, 3) da Orta Karadeniz bölgesinde olduğu belirlenmiştir. Yapılan patojenisite testi sonucu elde edilen izolatlara ait değerlendirilen kriterler, kontrol ile önemli düzeyde farklılık göstermiştir (P<0.01). İzolatlar arasında da bitki gelişim parametreleri ile ilişkili olarak istatistiksel farklılıklar bulunduğu anlaşılmıştır. Ayrıca izolatlara ait skala değerleri ile bitki gelişim parametreleri arasında negatif bir ilişki belirlenmiştir. Elde edilen nit mutantlar fenotiplerine göre değerlendirildiğinde FOL için %74 (28) oranla nit1 bulunurken, bunu %24 (9) oranla NitM ve %2 (1) oranla nit3 takip etmiştir. FORL için ise %82 (123) oranla nit1 elde edilirken, bunu %15 (22) oranla NitM ve %3 (5) oranla nit3 izlemiştir. Anahtar Sözcükler: Kök ve kök boğazı çürüklüğü, Solgunluk, Bitki gelişimi, Patojenisite, Nit mutant.