Ortaçağ Avrupa'sında Yahudi göçleri ve Yahudi kültürü

Müntesibi günümüze kadar gelen en eski din olan Musevi inanca sahip Yahudi ırkının varlığına M.Ö. 2000'in ilk yarısında Kenan topraklarında rastlanılmıştır. Bu bölgedeki dini inançlardan son derece farklılık gösteren Yahudi inancı, Hıristiyanlığın Doğu Roma İmparatorluğu'nun resmi dini haline gelmesinden sonra baskı ve sürgünlerle karşı karşıya kalmıştır. Roma İmparatorluğu tarafından II. Mabed'in (70) yıkılması Yahudi tarihinde bir dönüm noktası olmuş ve Yahudiler dünyanın çeşitli yerlerine dağılmışlardır. Avrupa'da Yahudilerin varlığının M.Ö. 900'e kadar götürülebileceği ileri sürülse de ilk kesin ve elle tutulur bilgi 3. yüzyıla ait mezar taşlarında görülmektedir. Hıristiyanlığın Ortaçağ Avrupa'sındaki devletlerde resmi din haline gelmesi ile Yahudilerin sosyo-ekonomik yapılarında çeşitli değişimler olmuştur. Ticaret alanında etkin olan Yahudi toplumu hem Doğu-Batı arasındaki etkileşimi sağlamış hem de ödedikleri vergilerle Ortaçağ Avrupa devletlerinin gelirlerine önemli katkılarda bulunmuştur. Ayrıca Ortaçağ Avrupası'nda tercüme faaliyetlerinin artmasıyla birçok Yahudi de devlet yönetiminde önemli mevkilere gelmiştir. Bu durum, Hıristiyan toplumun Yahudilere karşı nefretini arttırmıştır. Hıristiyan toplum Yahudi azınlığın sosyal statüsünün kendilerinden üstün olmasını hiçbir zaman hazmedememiştir. Birçok meslekten men edilip, yüksek vergiler ödetilen Yahudiler ekonomik çöküntü yaşayınca hiçbir devletin Yahudilere ihtiyacı kalmamıştır. Bu durum sürgünleri de beraberinde getirecektir. Aslında bu sonucun ortaya çıkmasında Kilise'nin etkisi oldukça önemlidir. Zamanla ekonomik açıdan güçlenen Kilise, Yahudileri bu konuda kendisine adeta bir rakip olarak görmüş ve bunu engellemek istemiştir. Bunun için Kilise, krallar üzerindeki meşruiyet yetkisini kullanarak onları Yahudileri sürgüne zorlamaya teşvik etmiş ve sürgünlerin temel nedeni din olarak gösterilmiştir. Gerçekte ise bu sürgünlerin temel neden din değil ekonomidir. Yaşadıkları baskı ve sürgünlere karşı ayakta kalıp varlığını günümüze kadar devam ettiren Yahudi ırkının, bugünlere gelmesinin temel nedeni ise sahip oldukları millet olma bilinci ve gösterdikleri toplumsal dayanışma ile kültürel yapılarını korumalarıdır. Yasemin Güner