Ortaöğretim 10. sınıf öğrencilerinin üst bilimsel süreç ve eleştirel düşünme becerilerinin geliştirilmesine bilimsel tartışma odaklı öğretim yaklaşımının etkisi

21. yüzyıl fen eğitimi bilimsel okuryazar bireylerin yetişmesine odaklanmıştır. Bilimsel okuryazarlığın; bilimsel içeriği ve bilimin doğasını anlamak olmak üzere iki önemli bileşeni vardır. Bu iki bileşen, hem geleceğin bilim insanı hem de günlük yaşamdaki bilim kullanımı için gereklidir. Son yıllarda pek çok bilim insanı, bilimsel okuryazar bireylerin yetişmesinde bilimsel tartışmanın önemine dikkat çekmektedir. Ancak ülkemizde bilimsel tartışmanın fen eğitimindeki önemine yeterince vurgu yapılamamıştır. Bilimsel tartışma odaklı öğretim yaklaşımının fen eğitiminde kullanımı çok azdır. Öte yandan bilimin anahtar kavramları ile bunların nasıl çalıştığının öğrencilere kazandırılması sırasında bilimsel tartışma ile meşgul olmanın önemi konusunda da çok az şey bilinmektedir. Özellikle bilimsel tartışmanın öğrencilerin farklı becerilerini geliştirmeye olan katkısı konusundaki araştırmalar yok denecek kadar azdır. Bu nedenle bu çalışmada; ortaöğretim 10. sınıf öğrencilerinin üst bilimsel süreç ve eleştirel düşünme becerilerinin gelişimi üzerine bilimsel tartışma odaklı öğretim yaklaşımı ile geleneksel öğretim yaklaşımının etkileri karşılaştırılmıştır.2008-2009 eğitim-öğretim yılı boyunca süren bu çalışmanın örneklemini, Aksaray Şehit Ali Er Anadolu Lisesi'nde öğrenim gören 34 10. sınıf öğrencisi oluşturmuştur. Örneklem, kolay ulaşılabilir örneklem metoduyla seçilmiş ve araştırmaya katılan her iki sınıftaki öğrencileri değiştirme imkanı olmadığından sınıflardan biri deney, diğeri kontrol grubu olarak rastgele belirlenmiştir.Araştırmada yarı deneysel ön test-son test kontrol grup tasarımı kullanılmıştır. Kontrol grubu olarak belirlenen sınıfta geleneksel öğretim yaklaşımının, deney grubu olarak belirlenen sınıfta ise bilimsel tartışma odaklı öğretim yaklaşımının gereklerine uygun olarak dersler yürütülmüştür.Araştırmada hipotezleri test etmek amacıyla beş tane veri toplama aracı kullanılmıştır. Bu araçlardan ilki, öğrencilerin üst bilimsel süreç becerilerinin gelişip gelişmediğini test etmek için kullanılan Bilimsel Süreç Becerilerini Ölçme Testi'dir. Bu çalışma kapsamında öğrencilerde üst bilimsel süreç becerilerinden değişkenleri belirleme ve hipotez kurma, deney tasarlama değişken değiştirme ve kontrol etme, verileri kaydetme (tablo oluşturma), grafik çizme ve verileri yorumlama (grafik okuma) becerileri geliştirilmeye çalışılmıştır. İkinci veri toplama aracı, öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerinin gelişip gelişmediğini ölçen Eleştirel Düşünme Becerilerini Ölçme Testi'dir. Uygulama süresince öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerinden çıkarsama, varsayımların farkına varma, tümdengelim, yorumlama ve karşı görüşlerin değerlendirilmesi becerilerinin gelişimi amaçlanmıştır. Araştırma boyunca kontrol ve deney gruplarındaki uygulamalarda kimyasal tepkimeler, gazlar ve maddenin yoğun fazları konuları işlenmiştir. Araştırmaya katılan öğrencilerin işlenen konulara ilişkin başarılarını karşılaştırmak için, Kimyasal Tepkimeler Başarı Testi, Gazlar Başarı Testi ve Maddenin Yoğun Fazları Başarı Testi uygulanmıştır.Çalışmanın sonucunda hipotezlerin test edilmesinde, normal dağılım gösteren verilerin analizinde parametrik analiz tekniklerinden olan t-testi ve ANCOVA, normal dağılım göstermeyen verilerin analizinde ise parametrik olmayan analiz tekniklerinden Mann Whitney U Testi ve Wilcoxon Signed Rank Testi kullanılmıştır. Sonuçlar .05 anlamlılık düzeyinde değerlendirilmiştir.Yapılan istatistiksel analizler, bilimsel tartışma odaklı öğretim yaklaşımının öğrencilerin bilimsel süreç ve eleştirel düşünme becerileri ile, işlenen konulara ilişkin başarılarına anlamlı bir katkı sağladığını göstermektedir. Bu çalışmanın bulguları, fen eğitiminin geliştirmeyi amaçladığı en önemli becerilerden bilimsel süreç ve eleştirel düşünme becerilerinin, bilimsel tartışma odaklı öğretim yaklaşımı ile geliştirilebileceğine vurgu yapmaktadır.Anahtar Kelimeler: Kimya Eğitimi, Bilimsel Tartışma, Bilimsel Süreç Becerileri, Eleştirel Düşünme Becerileri.