Ortaöğretim din kültürü ve ahlak bilgisi dersinin örtük program açısından incelenmesi

Türk eğitim sisteminde milli, manevi ve kültürel değerleri kazandırmak amacıyla birçok derse yer verilmektedir. İlkokuldan itibaren hayat bilgisi ve sosyal bilgiler gibi derslerle başlayan öz değerlerle donatma faaliyetleri ortaöğretimde tarih vb. derslerle devam etmektedir. Ancak dördüncü sınıftan başlayarak sekizinci sınıfa kadar haftada iki saat, dokuzuncu sınıftan on ikinci sınıfa kadar da haftada bir saat olarak verilen DKAB dersi içerdiği dini, kültürel ve ahlaki değerlerle Türk eğitim sisteminde öz değerleri aktarmada en önemli sorumluluğu üstlenmiştir. Öte yandan 2000'li yıllarla birlikte ders programları üzerinde ciddi çalışmalar yapılarak, gelişmiş ülkelerin büyük oranda öne çıkardığı yapılandırmacılık yaklaşımı, yenilenen programların esası haline getirilmiştir. Program yenileme çalışmaları DKAB dersini de kapsamış, benzer anlayışla Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı yapılandırmacılık, öğrenci merkezlilik ve çoklu zekâ kuramına göre yeniden şekillendirilmiştir. Ancak DKAB dersinin uygulanması esnasında bu yeni yaklaşım, yöntem, teknik ve ilkeler ne derece dikkate alınmaktadır? DKAB dersi amaçlarına ulaşabilmekte midir? Öğrencilerin derse ilgisi ve katılımı ne düzeydedir? Bu ve benzeri soruların cevaplarının arandığı çalışmamız örtük program kavramıyla isimlendirilmiştir. Çünkü literatürde farklı tanımlarına rastlansa da örtük program kavramı daha çok, okullarda resmi programın uygulanması esnasında ortaya çıkan farklılıkları ifade etmektedir. Araştırma, Sakarya'nın milli, manevi değerlerinin görece yüksek olduğu bir ilçesinde nitel yöntemler kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Başarı seviyesine göre sıralanmış beş ortaöğretim okulunda 2015-2016 eğitim öğretim yılının yaklaşık 2/3'ü kadar süren gözlemlerden sonra hem DKAB öğretmenleri hem de gözlem yapılan sınıflardan seçilen onar öğrenci ile görüşmeler yapılmıştır. Yapılan çalışma ile ortaöğretim DKAB dersinin heyecandan yoksun olduğu, öğrencilerde bulunan "zaten biliyoruz" düşüncesinin derse ilgi ve katılımı düşürdüğü, programın aksine dersin uygulamada öğretmen merkezli olduğu, dersin öğrenciler tarafından "kolay geçilebilir ve dinlenilen bir ders" olarak nitelendiği, sınıf dışı faaliyetlerin ve materyal kullanımının çok sınırlı olduğu gibi sonuçlara ulaşılmıştır. Diğer taraftan hemen her öğretmen ve öğrenci dersin yeterince etkili olamadığını belirtirken önemli oranda öğrenci de DKAB dersinin hep tekrar eden konuları işlediği kanaatini paylaşmıştır.