Religious culture and moral knowledge lesson
94 theses under this subject heading
Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi (4–8. sınıflar) öğretim programında hikâye etkinlikleri
Eğitim programının güncellenmesi aşamasında Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi programı da geliştirilmiştir. Bu programla öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilerin kazanmaları amaçlanan bilgi, beceri, tutum, değer ve davranışlarda, öğrenciyi merkeze alan öğrenme yaklaşımının etkin olması hedeflenmiştir. Etkinlikler öğrencilere bilgilerin düzenli bir şekilde verilmesinde, öğrendiklerinin tekrarlanmasında, zihinsel, duygusal ve sosyal gelişimlerinin sağlanmasında önemli rol oynamaktadır. Ancak genelde Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi kitaplarındaki etkinliklerin ve özelde de hikâye etkinliklerinin yeterli olmadığını düşünmekteyiz. Bu nedenle kazanımların gerçekleşmesine katkı sağlayacak olan etkinliklerden hikâye etkinliğini araştırma konusu olarak belirledik. Dünden bugüne, İslami ilkeleri yaşatmak, dini ilkeleri akılda tutmak ve hayata uyumunu kolaylaştırmak amacıyla din eğitiminde hikâye anlatma tekniklerinden yararlanılmaktadır. Nitekim Kur'an-ı Kerim'de hikâye anlatımına sıkça yer verilmiştir. Çünkü hikâye anlatımı insanın öğüt almasını, hayal kurmasını ve düşünmesini sağlayan önemli bir öğretim metodudur. Bu düşünceden hareketle ilkokul 4. sınıf Din ve Temizlik ünitesinin içerik ve kazanımlarını incelemeye aldık. Öğretim programındaki ünite için belirlenen kazanımların hikâyelerle ne ölçüde gerçekleşebileceğini tespit etmeye çalıştık. 4. sınıf Din ve Temizlik ünitesinin bütün kazanımlarının gerçekleşmesi için uygun örnek hikâyeler ile 5. sınıftan 8. sınıfa kadar ibadet alanı ünitelerinin kazanımlarına uygun birer örnek hikâye bularak bir plan çerçevesinde ders esnasında uygulanmasını örneklendirmeye gayret gösterdik. Çalışmanın sonuçlarının Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi öğretmenlerine rehberlik yaparak katkı sağlayabileceği kanaatindeyiz. Anahtar Kelimeler: Din Eğitimi, DKAB Dersi, Öğretim Programı, Hikâye, Kazanım.
İlköğretim öğrencilerinin din kültürü ve ahlak bilgisi dersine yönelik tutumları (Muğla ili örneği)
ÖZET Bu araştırmanın temel amacı, ilköğretim öğrencilerinin Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersine yönelik tutumlarını Muğla ili örneklemi üzerinden incelemektir. Bu amaç kapsamında cinsiyet, sınıf düzeyi, annenin DKAB dersinin gerekliliğine inanma durumu, babanın DKAB dersinin gerekliliğine inanma durumu, anne eğitim durumu, baba eğitim durumu, yaşanılan ilçe ve bu ilçenin sahil ilçe-iç bölge ilçesi olma durumu kapsamında öğrenci tutumları mukayese edilmiştir. Bu doğrultuda, araştırmanın tarama modelinde yürütülmesine karar verilmiştir. Araştırma verilerinin toplanmasında araştırmacının geliştirdiği Kişisel Bilgi Formu ile Özdemir ve Çelik (2017)'in geliştirdiği DKAB Dersi Tutum Ölçeği kullanılmıştır. Bu süreçte elde edilen verilerin analizinde bağımsız gruplar t testi ve ANOVA analizleri kullanılmıştır. Araştırma sonunda, ilköğretim öğrencilerinin DKAB dersine yönelik tutum düzeylerinde cinsiyet, baba eğitim durumu ve öğrenim görülen ilçenin sahil ilçe-iç bölge ilçesi olma durumuna göre anlamlı sonuçlar elde edilememiştir. Ancak sınıf düzeyine göre 5. sınıf öğrencilerinin puanı 7 ve 8. sınıf öğrencilerinden anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Ayrıca, annesi DKAB dersinin gerekliliğine inanan öğrencilerinin puanı annesi inanmayan ve kararsız olan öğrencilerinden anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Ek olarak, babası DKAB dersinin gerekliliğine inanan öğrencilerinin puanı babası inanmayan ve kararsız olan öğrencilerinden anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Buna ilaveten, toplam puan ile ilgi ve güven boyutlarında annesi ilkokul ve ortaokul mezunu öğrencilerinin puanı annesi okuma yazma bilmeyen öğrencilerinden anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Son olarak, Kavaklıdere'de öğrenim gören öğrencilerinin puanı Yatağan'da öğrenim gören öğrencilerinden anlamlı düzeyde yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Eğitsel oyun yönteminin din kültürü ve ahlak bilgisi dersindeki dini ifadelerin öğrenilmesi üzerindeki etkisi
Bu araştırmanın amacı, ilkokul 4. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersine ilişkin eğitsel oyun yönteminin öğrencilerin akademik başarı düzeylerine etkisini incelemektir. Çalışma, nitel ve nicel veri toplama yöntemlerinin birlikte kullanıldığı karma yöntem ile yürütülmüştür. Araştırmanın nicel boyutunda, eğitsel oyunların öğrencilerin başarısına etkisini tespit etmek amacıyla başarı testi (ön-test-son-test) uygulanmıştır. Nitel boyutunda ise, öğrencilerin eğitsel oyun yöntemine ilişkin deneyimlerini aktarabilmeleri için görüşme formu verilerinden faydalanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Kocaeli ili Gebze ilçesinde bulunan bir ilkokulun 4. sınıfında öğrenim gören toplam 54 öğrenciden oluşmaktadır. Deney grubunda bulunan 27 öğrenciye eğitsel oyun yöntemi; kontrol grubunda bulunan 27 öğrenciye ise geleneksel öğretmen merkezli yöntem uygulanmıştır. Veri toplama aracı olarak başarı testi ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Elde edilen nicel veriler SPSS 24 istatistik paket programında değerlendirilmiş; bağımlı ve bağımsız örneklem t testinden yararlanılmıştır. Nitel veriler için ise betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Uygulama sonunda elde edilen bulgulara göre, 4. sınıf Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi dersi için uygulanan iki yönteminde benzer etkiye sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formlarında deney grubundaki öğrencilerin derse daha aktif katıldıkları, sosyal etkileşim sağlayan bir ortam oluşturdukları, derse daha istekli katıldıkları ve öğrenme sürecinden keyif aldıkları sonuçlarına ulaşılmıştır. Elde edilen bu sonuçlara göre eğitsel oyun yöntemi, öğrencileri derste aktif kıldığı için ve öğrenme ortamını keyifli hale getirdiği için Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi derslerinde destekleyici bir yöntem olarak tercih edilmelidir. Bu bağlamda, eğitsel oyunlar öğretim sürecinde yalnızca bir yöntem olarak kısıtlanmadan, dersin genel planına dengeli bir şekilde dâhil edilerek uygulanabilir ve benzer uygulamalar farklı kademelerde yapılan çalışmalarla desteklenebilir.
Ortaöğretimde eğitim gören Z Kuşağı öğrencilerinin Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersine yönelik tutumlarının incelenmesi (Van ili örneği)
Bu çalışmada, Türkiye'deki Z Kuşağı'nın önemli bir bölümünü oluşturan, ortaöğretimde öğrenim gören Z Kuşağı öğrencilerinin farklı değişkenler doğrultusunda Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) dersine yönelik tutumlarının incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda, ortaöğretimde öğrenim gören Z Kuşağı öğrencilerinin DKAB dersine yönelik tutumları; cinsiyet, sınıf kademesi, okul türü, baba eğitim düzeyi, anne eğitim düzeyi, baba mesleği, anne mesleği, ailenin sosyoekonomik düzeyi, DKAB dersinin seçmeli olması durumunda dersin seçilme durumu, günlük teknoloji kullanım süresi, bu yaşa kadar cami ziyaret etme sıklık düzeyi olmak üzere on bir farklı değişken doğrultusunda incelenmiştir. Z Kuşağı öğrencilerinin DKAB dersine yönelik tutumlarını inceleyen özgün çalışmalardan biri olması nedeniyle bu çalışmanın literatürdeki boşluğu doldurarak alana katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Çalışmanın evrenini, Van İlindeki ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören öğrenciler oluştururken; örneklemini ise 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Tuşba Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Fen Lisesi, İki Nisan Anadolu Lisesi, Van Güzel Sanatlar Lisesi, Van Spor Lisesi, Münci İnci Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi'nde öğrenim gören (406'sı kız ve 321'i erkek) 727 Z Kuşağı öğrencisi oluşturmaktadır. Çalışmanın verileri uzman görüşüne dayalı olarak hazırlanan "Kişisel Bilgi Formu" ve Kaya (2001) tarafından geliştirilen "DKAB Dersi Tutum Ölçeği" aracılığıyla toplanmış; SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizinde "Bağımsız Grup t Testi", "Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA)" ve gruplar arası karşılaştırmalarda "Games-Howel" ve "Scheffe" testleri kullanılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, okul türü, anne-baba eğitim düzeyi, anne-baba mesleği, aile sosyoekonomik düzeyi, DKAB dersinin seçmeli olması durumunda dersin seçilme durumu, günlük teknoloji kullanım düzeyi ve cami ziyareti yapma düzeyi değişkenlerinin öğrencilerin DKAB dersine yönelik tutumları üzerinde anlamlı etkileri olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Din derslerinin beliren yetişkinlik dönemindeki rolü: Batman ili örneği
Beliren yetişkinlik dönemi, bireylerin kimlik gelişimi, inanç ve değerlerin şekillenmesi açısından kritik bir evre olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle, bu dönemde verilecek eğitim faaliyetleri, bireylerin dini ve manevi gelişimlerini desteklemek açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma, beliren yetişkinlik dönemindeki bireylerin örgün eğitimden aldıkları din eğitimi faaliyetlerinin değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Çalışma, din derslerinin beliren yetişkinlerin din algısı, ahlaki gelişim, kişisel inançlar ve diğer dinlere saygı gibi çeşitli boyutlar üzerindeki etkilerini incelemiştir. Nitel araştırma yöntemi kullanılan bu çalışmada, Batman ilinde eğitim görmüş ve din dersleri almış, 18-29 yaş aralığındaki 15 kadın ve 15 erkek olmak üzere toplam 30 beliren yetişkin ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler, MAXQDA yazılımı kullanılarak betimsel içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, beliren yetişkinlerin din algılarının şekillenmesinde aile, okul, çevre, ibadethaneler ve kişisel araştırmalarının önemli rol oynadığını göstermektedir. Din eğitiminin, ahlaki gelişim, kişisel inançların güçlenmesi, empati ve hoşgörü gibi sosyal ve duygusal yetenekler üzerinde olumlu etkileri olduğu tespit edilmiştir. Ancak, müfredatın yetersizliği ve ezbere dayalı eğitimin olumsuz etkileri de eleştirilmiştir. Bazı katılımcılar, daha kapsamlı bir din eğitimi talep etmektedirler. Söz konusu bulgular, din eğitiminin içeriğinin ve yöntemlerinin gözden geçirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçları, beliren yetişkinlik döneminin karakteristik özellikleriyle uyum göstermektedir. Kimlik arayışı, kendine odaklanma, istikrarsızlık, sonsuz olanaklar ve arada kalmışlık hissi gibi bu döneme özgü özellikler, katılımcıların din eğitimi deneyimlerinde belirgin bir şekilde gözlemlenmiştir. Mevcut çalışma, beliren yetişkinlik dönemindeki din ve inanç dinamiklerine odaklanarak, eğitim politikaları, gençlik programları ve dini rehberlik hizmetlerinin geliştirilmesine yönelik önemli çıkarımlar sunmaktadır. Çalışma, mevcut din eğitimi programlarının bireylerin ihtiyaçlarını ne derece karşıladığını değerlendirmekte ve bu programların geliştirilmesi için öneriler sunmaktadır. Bu tez, beliren yetişkinlik dönemindeki bireylerin din eğitimi deneyimlerini çözümlemeye yönelik önemli bir adım olarak alandaki literatüre ve toplumsal anlayışa katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Din kültürü ve ahlak bilgisi öğretmenlerinin mesleki gelişim öz yeterliklerinin incelenmesi
Bu çalışmanın amacı Din kültürü ve ahlak bilgisi öğretmenlerinin (DKAB) mesleki gelişim öz yeterliklerini incelemektir. Araştırmanın evrenini 2022-2023 eğitim öğretim yılında Nevşehir ve Şanlıurfa illerinde bulunan ve MEB'e bağlı okullarda görev yapan 203 DKAB öğretmeni oluşturmaktadır. Yapılan araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden olan betimsel tarama (survey) modeli kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak Yenen ve Kılınç (2021) taraflarından geliştirilen ''Öğretmenlerin Mesleki Gelişim Öz Yeterlikleri Ölçeği'' kullanılmıştır. Geliştirilen ölçeğin faktör yük değerleri .46 ile .85 arasında değişirken, madde test korelasyon değerleri .44 ile .77 arasında değişmektedir. Faktörler; "öğretimsel gelişim", "kurumsal gelişim", "kişisel gelişim" ve "alansal gelişim" olarak isimlendirilmiştir. Ölçek 5'li likert tipinde '' Hiç katılmıyorum, katılmıyorum, kısmen katılıyorum, katılıyorum ve tamamen katılıyorum'' formatında hazırlanmıştır. Araştırmanın Kaiser-Meyer-Olkin ve Bartlett testi yapılarak KMO değeri 0,833 ve Cronbach Alpha değeri α =,803 olduğu tespit edilmiştir. Bartlett sonucu ise χ2= 1809,192 olduğu görülmüştür. Elde edilen nicel veriler IBM SPSS Statics 26 paket programından yararlanılarak ve frekans (f) ve yüzde (%) değerleri hesaplanarak analiz edilmiştir. Ayrıca ölçekten elde edilen verilerin yaş, cinsiyet, öğrenim durumu, mesleki deneyim, görev yaptığı okul türüne göre anlamlı farklılık gösterip göstermediği araştırılmıştır. Araştırmanın sonucunda DKAB öğretmenlerinin mesleki gelişim öz yeterlilik algılarının orta düzeyde yer aldığı görülmüştür. DKAB öğretmenlerinin cinsiyet değişkenine göre mesleki gelişimlerine yönelik öz yeterliliklerine bakıldığında erkek ve kadın öğretmenler arasında anlamlı bir farklılık bulunmadığı görülmektedir. DKAB öğretmenlerinin görev yaptığı okul türüne göre mesleki gelişimlerine yönelik öz yeterliliklerine bakıldığında devlet okulu ve özel okullar arasında anlamlı bir farklılık olduğu ve bu farklılığın özel okullarda görev yapan öğretmenlerin lehine olduğu görülmektedir. DKAB öğretmenlerinin yaşlarına göre mesleki gelişimlerine yönelik öz yeterliliklerine bakıldığında 21-30 yaş grubundaki DKAB öğretmenleri ile 41-50 yaş grubu öğretmenler arasında anlamlı derecede bir farklılık olduğu bununda 21-30 yaş grubu öğretmenlerin lehine olduğu görülmektedir. DKAB öğretmenlerinin öğrenim durumlarına göre mesleki gelişimlerine yönelik öz yeterliliklerine bakıldığında doktora mezunu öğretmenler ile lisans ve yüksek lisans mezunu öğretmenler arasında anlamlı bir farklılık olduğu yine Yüksek lisans mezunu öğretmenler ile lisans mezunu öğretmenler arasında da anlamlı bir farklılık olduğu ve bu farklılıkların doktora mezunu öğretmenlerin lehine olduğu görülmektedir. DKAB öğretmenlerinin mesleki deneyimlerine göre mesleki gelişimlerine yönelik öz yeterliliklerine bakıldığında 21 yıl ve üzeri mesleki deneyime sahip DKAB öğretmenleri ile 11-15 yıl mesleki deneyime sahip öğretmenler, 5-10 yıl mesleki deneyime sahip öğretmenler ve 1-5 yıl mesleki deneyime sahip öğretmenler arasında anlamlı derecede bir farklılık olduğu ve bu farklılığın 21 yıl ve üzeri mesleki deneyime sahip öğretmenlerin lehine olduğu görülmektedir. Anahtar Sözcükler: Din kültürü ve ahlak bilgisi, mesleki gelişim, öz yeterlik, öğretmen.
Özel eğitim III. kademe din kültürü ve ahlak bilgisi dersi öğretim programının değerlendirilmesi
Bu çalışmanın amacı özel eğitim III. kademe DKAB dersi öğretim programını incelemektir. Araştırmanın evrenini 2022-2023 eğitim öğretim yılında Nevşehir, Şanlıurfa ve Konya illerinde bulunan ve MEB'e bağlı okullarda görev yapan 112özel eğitim öğretmeni oluşturmaktadır. Bu çalışmanın sonuçları, araştırmanın sorularına cevap arayışını yansıtmak amacıyla, anket ve görüşme formlarının yorumlanması esas alınarak sunulmuştur. Yapılan araştırmada tarama modellerinden karma model kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak Duzcu (2015) taraflarından geliştirilen 'Özel Eğitim Mesleki Eğitim Merkezi Türkçe Dersi Öğretim Programı Değerlendirilmesi Öğretmen Anketi Ölçeği'' kullanılmıştır. Faktörler; "Genel Amaçlar", "Özel Amaçlar", "Programın İçeriği", "Öğrenme Öğretme Süreci" ve "Ölçme Değerlendirme" olarak isimlendirilmiştir. Ölçek 5'li likert tipinde '' Hiç katılmıyorum, katılmıyorum, kısmen katılıyorum, katılıyorum ve tamamen katılıyorum'' formatında hazırlanmıştır. Araştırmamızın Kaiser-Meyer-Olkin ve Bartlett testi yapılarak KMO değeri 0,89 ve Cronbach Alpha değeri α =0,98 olduğu tespit edilmiştir. Bartlett sonucu ise χ2= 7788,863 olduğu görülmüştür. Elde edilen nicel veriler IBM SPSS Statics 26 paket programından yararlanılarak ve frekans (f) ve yüzde (%) değerleri hesaplanarak analiz edilmiştir. Ayrıca ölçekten elde edilen verilerin yaş, cinsiyet, mezun olunan bölüm, görev süresi, görev yaptığı okul türüne göre anlamlı farklılık gösterip göstermediği araştırılmıştır. Araştırmanın sonucunda cinsiyete göre özel eğitim III. kademe DKAB dersi öğretim programının yeterliliğine bakıldığında anlamlı derecede farklılıklar oluşmamıştır. Fakat erkek öğretmenler kadın öğretmenlere göre programı daha uygun bulmuşlardır. Öğretmenlerinin yaşlarına göre özel eğitim III. kademe DKAB dersi öğretim programının yeterliliğine bakıldığında tüm yaş grubu öğretmenlerinin programın uygun olduğuna kanaat getirdikleri ancak 22-30 yaş grubunda olan ve mesleklerine yeni başlayan öğretmenler diğer yaş gruplarına göre programın uygunluğunu daha çok benimsedikleri saptanmıştır.Öğretmenlerin mezun oldukları bölüme göre özel eğitim III. kademe DKAB dersi öğretim programının yeterliliğine bakıldığında genel olarak özel eğitim, sınıf öğretmenliği ve eğitim bilimleri mezunu öğretmenlerin tamamı programın genel, özel, içerik. Öğrenme öğretme süreci ve ölçme değerlendirme bölümlerini uygun bulmuşlardır. Aralarında anlamlı farklılıklar oluşmamıştır. Öğretmenlerin görev sürelerine özel eğitim III. kademe DKAB dersi öğretim programının yeterliliğine bakıldığında ise 1-5 yıl görev yapan öğretmenler 6-10 ile 31 yıl üzeri görev yapan öğretmenlere kıyasla programın yeterli olduğunu düşündükleri saptanmıştır. Öğretmenlerin görevli olduğu kademeye göre programa bakıldığında ise Rehabilitasyonda görev yapan öğretmenlerin programı daha yeterli buldukları saptanmıştır. Diğer kademeler de genellikle programı uygun bulmuşlardır. Anahtar Sözcükler: Özel eğitim, Öğretim programı, DKAB, Program değerlendirme
İnançsızlar açısından inanç özgürlüğü ve Türkiye'deki uygulama sorunları
Başta İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi olmak üzere birçok uluslararası insan hakları metninde korunan inanç özgürlüğü, negatif boyutuyla inanmama hakkını da içerir. Dolayısıyla bir dine inananların yanında inançsızlar da bu hakkın süjesi konumundadır. Çalışmanın ilk bölümünde, inanç özgürlüğü inançsızlar açısından değerlendirilmiştir. İnanç özgürlüğünün kapsamında yer alan inanmama, inancı değiştirme, açığa vurma ve öğretme hakları, inançsızlar açısından incelenmiştir. İkinci bölümde ise din odaklı inanç özgürlüğü anlayışının Türkiye'deki inançsızlar üzerindeki etkileri; Diyanet İşleri Başkanlığı, zorunlu din dersleri ve eğitim politikaları, yüksek ezan sesi, nüfus kayıtlarında yer alan din hanesi ve inançsızlar üzerindeki toplumsal baskı odağında açıklanmıştır.
Bir öğretim yöntemi olarak hizmet ederek öğrenme uygulamalarının din kültürü ve ahlâk bilgisi derslerindeki yeri ve değeri
Hizmet Ederek Öğrenme (Service Learning), akademik hedeflere toplum hizmetinin eklendiği bir öğrenme şeklidir. Öğrencilerin, akademik öğrenim içeriğini gerçek hayattaki özgün öğrenme deneyimleri ile destekleyen etkili bir yaklaşımdır. Bu haliyle öğrenmenin bilişsel boyutu ile birlikte duyuşsal ve davranışsal yönünü içerir. Bu çalışmanın amacı; öğrenmenin sosyal ve davranışsal boyutunu öne çıkaran bir yaklaşım olarak Hizmet Ederek Öğrenme metodunun DKAB dersi öğretmenlerince bilinme düzeyini ve din eğitiminde uygulanabilirliğini ve etkisini araştırmaktır. Çalışmada karma araştırma yöntemi tercih edilmiştir. Eğitim, eğitimin amaçları ve sosyal yönü, eğitimin sosyal yönünü öne çıkaran yaklaşımlar ve Türkiye'de hizmet ederek öğrenme uygulamaları ele alınmıştır. Bu alanlarda literatür taraması yapılarak kavramsal çerçeve oluşturulmuştur. Daha sonra Hizmet Ederek Öğrenme metodu tanıtılmış, ABD de Hizmet Ederek Öğrenme uygulama örnekleri incelenmiş, bu yaklaşımın din eğitimine uygulanabilirliği tartışılmış, din eğitiminde bu yöntemle yapılabilecek uygulamalara örnekler verilmeye çalışılmıştır. Ayrıca, HEÖ metodunun öğretmenler tarafından bilinirliğini tespit etmek; derslerde kullanılıp kullanılmadığını, kullanılıyorsa nerelerde, ne şekilde kullanıldığını belirlemek; bu yöntemin kullanılmasının din öğretimine katkısı olup olmayacağı hakkındaki düşüncelerini öğrenmek amacıyla Ankara'daki farklı okullardan 64 (altmış dört) DKAB dersi öğretmenine anket çalışması uygulanmış, anket sonucunda elde edilen veriler IBM–SPSS 22 programında analiz edilmiştir. Ayırca ankete katılanların içinden 10 öğretmenle de mülakat yapılmıştır. Çalışmaya katılan ortaokul DKAB dersi öğretmenlerinin büyük bir kısmının HEÖ metodunu ya hiç bilmediği ya da çok az bildiği dolayısıyla bu yöntemi derslerinde kullanmadıkları, daha çok düz anlatım ve soru-cevap yöntemlerini tercih ettikleri görülmüştür. Yine öğretmenlerinin çok büyük bir kısmı DKAB derslerinde öğrenmenin psikomotor boyutunun eksik kaldığını, bu derste yeni öğretim yöntem ve tekniklerine ihtiyaç duyulduğunu belirtmişlerdir. Öğrenci merkezli, eğitimin sosyal boyutunu öne çıkaran, yaparak-yaşayarak öğrenme esasına dayalı bir yaklaşıma olumlu baktıkları görülmüştür.
Din kültürü ve ahlak bilgisi dersi vizyonunun öğrenci görüşlerine göre gerçekleşme durumu
Bu çalışmada, "Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi vizyonunun öğrenci görüşlerine göre gerçekleşme durumu", Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) 2018, 9-12. sınıflar öğretim programının vizyonu üzerinden konu edinmektedir. Buna göre dersin vizyonu; "Dinin hayatı anlamlandırmadaki rolünü fark eden, milli, manevi ve ahlaki değerleri benimseyen, farklılıklarla bir arada yaşama becerisi kazanmış bireyler yetiştirmektir" şeklindedir. Yapılan çalışmanın ana problemi, DKAB dersi vizyonunun öğrenciler açısından gerçekleşme durumu nedir? Sorusunu araştırmak ve bununla birlikte lise öğrencilerinin DKAB dersi vizyonunun gerçekleşme durumunu nasıl tanımladıklarını ve davranışlarına yansımalarını anlamaktır. Buna göre çalışmada DKAB dersi vizyonunun öğrenci görüşlerine göre gerçekleşme durumunun anlaşılması amaçlanmaktadır. Çalışmada, lise öğrencilerinin din öğretimi davranışları kendi değerlendirmeleri çerçevesinde anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu duruma uygun olarak eğitim araştırmalarında sıklıkla başvurulan ve nitel durum araştırması yöntemlerinden olan tek durum çalışması deseni uygulanmıştır. Çalışmada, lise DKAB programını tamamlama kriteri dikkate alınarak ve örneklemin çeşitlenmesi gözetilerek farklı okul türlerinden 12. sınıf öğrencileri ile görüşmeler yapılmıştır. Buna göre; Eskişehir ilinden iki Sosyal Bilimler Lisesi, bir Fen Lisesi, dört Anadolu Lisesi olmak üzere toplamda yedi lisenin öğrencilerinden oluşan otuz katılımcı üzerinde yarı yapılandırılmış nitel görüşme yöntemi uygulanmıştır. Yapılan görüşmeler sonucunda, katılımcıların genel olarak DKAB Öğretim Programı vizyonu beklentileri ile büyük ölçüde uyumlu, bilişsel, duyuşsal ve davranışsal özellikleri gösterdikleri anlaşılmıştır.
İlk öğretim din kültürü ve ahlak bilgisi öğretim programı ve ders kitaplarında birlikte/bir arada yaşama kültürü
Bu araştırma Din Kültürü Ve Ahlak Bilgisi öğretim programı ve ders kitaplarında farklı din mensupları ve İslam içerisinde olup da bazı farklı dini anlayışlara sahip Alevilerle birlikte/bir arada yaşama kültürünün geliştirilmesine yönelik bilgilerin İDKAB öğretim programında ve İDKAB ders kitaplarında nasıl ele alındığını, nelere vurgu yapıldığını ortaya koymaktadır. Tez üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde tezin metodolojisini oluşturan ve araştırmaya yön verecek olan temel kavramlar üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde bir arada yaşama kavramı ve bir arada yaşamayı sağlayacak olan evrensel değerler ve bir arada yaşamayı zorlaştıran etkenler üzerinde durulmuş ve bunlar açıklanmıştır. İkinci bölümde İslamiyet ve bir arada yaşama ana başlığı altında Kur'an ve birlikte yaşama, Hz. Peygamber(s.a.v.) ve bir arada yaşama kültürü, Medine Devleti ve bir arada yaşama ile Türk İslam geleneğinde bir arada yaşama kültürü örneklerle anlatılmıştır. Tezin asıl konusunu oluşturan üçüncü bölümde ise İDKAB öğretim programı ve bir arada yaşama kültürü başlığı altında İDKAB programının temel amacı, İDKAB programında bir arada yaşama kültürü ve İDKAB ders kitapları ve bir arada yaşama alevi Sünni farklılığı açısından bir arada yaşama ve İDKAB ders kitaplarında bir arada yaşamanın nasıl anlatıldığı ele alınmış ve değerlendirilmiştir. Sonuç ve öneriler bölümü ise tüm bu konular çerçevesinde aynı inançtan olmayanlarla ve aynı inançtan olduğu halde bazı farklı dini düşüncelere sahip insanlarla birlikte yaşama kültürünü geliştirmeye yönelik bazı önerilerde bulunulmuştur. Anahtar sözcükler: Bir Arada Yaşama, Din Eğitimi, Alevilik ve Aleviler, Hoşgörü, Eğitim.
Sosyal ahlâkın tesisinde ilköğretim din kültürü ve ahlâk bilgisi derslerinin rolü
İlköğretim dönemi, çocukların okulla tanıştığı ve aile ortamından çıkarak sosyal hayata daha aktif olarak katıldığı bir dönemdir. Bu dönemde bireylerin gelişim itibari ile özerkleşmeye ve kendi kişiliğini oluşturmaya başladığını dikkate aldığımızda ahlâk gelişimi için de aynı şekilde temel değerlerin oluştuğu bir evre olduğunu söyleyebiliriz. Bu dönemin iyi planlanması ve ahlâk gelişimi adına başarılı bir şekilde geçirilmesi çocuğun ileriki yaşlarda daha sağlıklı bir birey olması açısından oldukça önemlidir. Ahlâk eğitimi ve dolayısıyla sosyal ahlâk konusu, son dönemde küresel bir sorun olarak ele alınmaktadır. Bu konuda yapılan çalışmalar her geçen gün artarak devam etmektedir. Sosyal ahlâk, bir toplumda insanlar arasında aynı duygu, düşünce, tutum ve davranış birliğidir. Bu birliğin sağlanması için her toplum sahip olduğu değerleri vatandaşlarına kazandırmaya yönelik çalışmalar yürütür. Eğitim de bu çalışmaların en kapsamlı ve en verimli olanıdır. Bu kapsamda Türk eğitim sisteminde ahlâk eğitimi özellikle din kültürü ve ahlâk bilgisi dersleriyle gerçekleştirilmektedir. Bundan dolayı çalışmamızda ilköğretim din kültürü ve ahlâk bilgisi müfredatında ve ders kitaplarında sosyal ahlâkın nasıl tesis edildiğini belirlemeye çalıştık. Bu kapsamda temel kavramları ve ahlâk gelişimiyle ilgili alt yapıyı oluşturduktan sonra müfredat programının genel yapısını inceleyip ders kitaplarının içeriklerini çeşitli açılardan değerlendirdik. Bunu yaparken amacımız ilköğretim din kültürü ve ahlâk bilgisi dersinin sosyal ahlâkın tesisinde önemli ölçüde etkili olduğunu ortaya çıkarmak ve içeriklerin ve özellikle kazanımların gerçekleşmesi için öngörülen etkinlikleri öğrencilerin gelişim düzeylerine uygunluğunu tespit etmektir. Anahtar Kavramlar: Din, Eğitim, Ahlâk, Ahlâk Gelişimi, Sosyal Ahlâk
Din kültürü ve ahlâk eğitimi dersinin ahlâki kültürün oluşumuna etkisi
Bu araştırmanın amacı genel hatlarıyla Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi derslerinin ahlâki kültürün oluşumuna etkisini incelemektir. Bu nedenle 11-12 yaş düzeyindeki çocuklarda ahlâki kültürün oluşumuna Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi derslerinin etkisi araştırılmıştır. Bu araştırmanın amacına uygun olarak Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi derslerinin öğretim basamaklarından ahlâk basamağı konuları incelenmiştir. Verimli bir çalışmanın temelinde, çalışma yaptığın grubun özellikleri hakkında bilgi sahibi olmak yer alır. Bu nedenle; 11-12 yaş grubunun ahlâki gelişim özellikleri ele alınmıştır. Bu çalışma 2012-2013 öğretim yılı Bahar döneminde Çorum ili, Merkez İlçesinde Mimarsinan Ortaokulu, 23 Nisan Ortaokulu, Yavuz Sultan Selim Ortaokulu 6. ve 7. sınıflar üzerinde gerçekleştirilmiştir. 2012-2013 eğitim-öğretim yılının bahar döneminde 6 ve 7. sınıf 409 öğrenci üzerinde anket uygulaması yapılmıştır. Anketten elde edilen toplam veriler SPSS 18.00 Bilgisayar İşletim Programı yardımıyla verilerin Korelasyon ve Çapraz Tabloları oluşturularak değerlendirilmiştir. DKAB derslerine olan ilgi ve sevgi ile ahlâki davranış geliştirme arasındaki korelasyon pozitif yönlüdür ve ikisi arasında 0,267'lik olumlu bir ilişki vardır. 0.01 alfa değerine göre sonucumuz 0,267 değeri anlamlıdır. DKAB derslerine duyulan sevgi ile ahlâki davranış geliştirme arasında doğru orantı olduğunu görüyoruz. Yani öğrencinin derse ilgisi ne kadar artarsa ahlâki kültür oluşturması da aynı oranda değişim gösterecektir. Bu bulgu çerçevesinde DKAB derslerine duyulan sevginin artmasıyla ahlâki etkileşimimizin artması ve dolayısıyla ahlâki kültürün oluşmasına pozitif etkide bulunması arasında direkt ve anlamlı bir ilişkinin bulunduğunu söylemek mümkündür. Anahtar Kavramlar: Ahlâk, Ahlâk Eğitimi, Ahlâki Kültür, Ahlâki Gelişim.
Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretmenlerinin mesleki motivasyon kaynakları
İnsanın hem gündelik hem de çalışma hayatında motivasyon çok önemli bir yere sahiptir. Özellikle iş hayatında çalışanlardan en yüksek düzeyde verim alabilmek için işverenler tarafından önemsenmesi gereken ciddi bir konudur. Çünkü düşük motivasyona sahip çalışanlardan elde edilecek verim de düşük olacaktır. Bu durum her iş alanında geçerli olduğu gibi öğretmenlik mesleği için de geçerlidir. Motivasyonu düşük öğretmenlerin uyguladığı eğitim uygulamalarının kalitesi istenen düzeyde olmayacaktır. Bu durumda yapılacak iyileştirmeler ve alınacak tedbirlerle öğretmenlerin motivasyonu yükseltilerek eğitimde kalitenin artması sağlanabilir. Bu araştırmanın amacı Millî Eğitim Bakanlığına ait ilkokul ve ortaokul kurumlarında görev yapan Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretmenlerinin motivasyon kaynaklarının neler olduğunu tespit etmektir. Bununla birlikte araştırma içerisinde öğretmenlerin demografik değişkenler açısından aralarında anlamlı farklılıklar olup olmadığı ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Araştırmanın evrenini 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Ankara ilinin merkez ilçelerinde bulunan kamu okullarının ilk ve ortaokul kademelerinde görev yapan 1291 Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretmeni oluşturmaktadır. Bu evren içerisinde ulaşılması gereken örneklem sayısı ise 296 olarak belirlenmiştir. Belirlenen örnekleme, "Kişisel Bilgi Formu" ve "Öğretmenlerin İş Motivasyonu Ölçeği" uygulanmıştır. İlgili form ve ölçek Google Forms üzerine aktarılmış daha sonra online platformlar aracılığıyla katılımcılara ulaştırılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde SPSS veri seti programından yararlanılmıştır. Katılımcılardan elde edilen verilerin analizinde parametrik analiz teknikleri olan T-testi, ANOVA ve Pearson Korelasyon analizi teknikleri uygulanmıştır. Yapılan analizler neticesinde öğretmenlerin motivasyon kaynaklarının güç faktörü açısından görev yaptıkları okullara göre; inanç faktörü açısından medeni durumlarına göre, güç faktörü açısından okullarındaki eğitim şekline göre, teşvik faktörü açısından öğrenim durumlarına göre aralarında anlamlı farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Korelasyon analizi sonucuna bakıldığında ise tüm değişkenler arasında pozitif yönde ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca öğretmenlerin motivasyon kaynağı olarak belirttikleri en yüksek puan ortalamasına sahip faktörün inanç faktörü en düşük ortalamaya sahip faktörün ise güç faktörü olduğu görülmüştür.
Ortaokul Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretim programında irade eğitimi ve öğretmen görüşlerinin değerlendirilmesi
Dünya üzerinde artan çeşitli bireysel ve toplumsal sorunlar, davranışlar üzerindeki kontrolsüzlük, şiddetin ve hoşgörüsüzlüğün ciddi boyutlara ulaşması çocuk ve genç nesilleri ciddi anlamda etkilemektedir. Çeşitli ülkelerde, uluslararası organizasyonlarda ve Türkiye'de pek çok din eğitimcinin ve ailelerin bireyin yaşam kalitesini azaltan, kişiyi ve toplumu mutsuz eden bu sorunlardan kurtulmak için etkili bir din eğitimi ve ahlaki değerler eğitimi alanında önemli çalışmalar yapmasını sağlamıştır. Zira ülkemizde artan bireyselleşme, kontrolsüz özgürlüğün oluşması gibi hususlar, içsel denetim yapan iradenin eğitimini önemli hale getirmiş ve bireysel ve toplumsal anlamda daha da giderek hissedilir olmuştur. Çalışmamızın amacı; irade eğitimini gelişim ve eğitim yönünden inceleyip, ortaokullarda uygulanmakta olan Ortaokul Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programının irade eğitimine nasıl katkı sağladığını ve öğretim süreçlerinde nasıl yer aldığını incelemek ve öğretmen görüşleri açısından değerlendirerek irade eğitimine katkı sağlayabilecek uygulamalar için öneriler geliştirmektir. Çalışmamızda nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ve yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Çalışmamız giriş ve dört ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde literatüre dayalı olarak irade kavramının tanımı, temel bileşenleri ve modern psikolojinin yaklaşımları ve gelişim kuramları ile açıklanmaya çalışılarak kavramsal bir çerçeve oluşturulmuştur. İkinci bölümde eğitim ve irade ilişkileri ve öğretim ortamlarında irade eğitimi konuları çerçevesinde eğitim boyutlarıyla ele alınmıştır. Üçüncü bölümde Ortaokul Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programı ve ders kitaplarının irade eğitimine katkısı açısından incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise Ortaokul Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programının irade eğitimine katkısı DKAB öğretmenlerinin görüşlerinden yararlanılarak değerlendirilmiştir. Çalışmamızın sonuç bölümünde, elde ettiğimiz bulguların yanı sıra bu bulgulara dayanarak yaptığımız öneriler de sunulmuştur.
Seçmeli din derslerinin ortaöğretim öğrencilerinin din algısı üzerindeki etkisi (Hakkari ili örneği)
Bu çalışma, seçmeli din derslerinin ortaöğretim öğrencilerinin din algısı üzerindeki etkilerini incelemektedir. Araştırmanın amacı, seçmeli din derslerinin ortaöğretim öğrencilerinin din algısı üzerindeki etkisini değerlendirmek ve bu etkilerin yanı sıra, bu dersleri seçen öğrencilerin ebeveynlerinin eğitim seviyesinin hangi düzeyde yoğunlaştığını belirlemektir. Ayrıca, seçmeli din derslerinin öğrencilerin din algıları üzerindeki etkisini saptamak ve bu derslerde edinilen bilgilerin öğrencilerin günlük hayatta karşılaştıkları problemleri çözmede kullanıp kullanmadıklarını belirlemek de araştırmanın amaçları arasındadır. Bu araştırma, nicel araştırma yöntem ve teknikleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında, seçmeli din derslerini tercih eden 200 öğrenciye anket uygulanmıştır. Ancak iki öğrencinin bazı soruları cevapsız bırakması nedeniyle, değerlendirmeye 108 kız ve 90 erkek olmak üzere toplamda 198 öğrenci dahil edilmiştir. Veri toplama aracı olarak anket yöntemi kullanılmıştır. Bu çalışmada, öğrencilerin seçmiş oldukları dersler (Hz. Muhammed'in Hayatı, Kuran-ı Kerim, Temel Dini Bilgiler), okudukları okul türü, sınıf seviyeleri, yaşları ile velilerinin eğitim ve gelir düzeyleri incelenmiştir. Araştırma anketimizdeki değişkenlerin normal dağılıma uyup uymadığı Kolmogorov-Smirnov testi ile incelenmiştir. Elde edilen Kolmogorov-Smirnov sonuçlarına göre verilerin normallik varsayımını sağlamadığı görülmüş olup verilerin analizinde nonparametrik testler kullanılmış ve değişkenler medyan, minimum, maksimum değerleri ile verilmiştir. İki grup arasındaki farkların analizinde "Mann Whitney U", 3 veya daha fazla grup arasındaki farkların analizinde ise "Kruskal Wallis H" testi kullanılmıştır. Kategorik değişkenler ise iv frekans ve yüzde değerleri ile verilmiş olup karşılaştırmalarında Pearson Ki-Kare analizinden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular seçmeli din derslerinin öğrencilerin din algısı üzerinde etkili olduğunu göstermiştir. Öyle ki bu dersleri tercih eden öğrenciler derste öğrendikleri bilgileri içselleştirerek günlük hayatta karşılaştıkları sorunlara çözüm üretmekte ve öğrendikleri bilgileri arkadaş ortamlarında paylaşarak sosyal çevrelerini genişletmektedirler. Bunların yanı sıra çalışmamızda seçmeli din derslerinin katılımcıların günlük hayat ve kişisel gelişim, din bilgisi ve manevi gelişim ve din algısı üzerindeki etki düzeyi katılımcıların okuldaki sınıf seviyelerine göre farklılık görülmemiştir. Bu durumu ders içeriklerinin ve sunum biçimlerinin benzer olmasına bağlayabiliriz. Doğrudan dersi seçen öğrencilerden elde edilen bu bilgiler ışığında öğrenci merkezli veya farklı öğrenme düzeylerine göre uyarlanmış bir müfredat ve öğretim materyallerinin geliştirilmesi ile derslerin etkisinin sınıf düzeyine göre farklılaşması sağlanabilir.
Ortaokul öğrencilerinin Din Kültürü Ve Ahlak Bilgisi dersinde kutu oyunları kullanımına yönelik görüşleri
Araştırmada oyun türlerinden biri olan kutu oyunlarının eğitsel açıdan ele alınması ve DKAB derslerinde kullanımı irdelenmiştir. DKAB derslerinde kutu oyunu kullanımı ve bu yöntemin eğitime katkısının neler olduğu araştırmanın temel problemidir. Çalışmanın amacı, oyun temelli bir öğretimin din öğretimine etkilerini, DKAB derslerinde eğitsel oyun ve kutu oyunlarının kullanımının önemini ve kutu oyunlarının DKAB derslerindeki uygulama örneklerinin neler olduğunu incelemektir. DKAB derslerinin kutu oyunu kullanılarak işlenmesi ile ilgili öğrenci görüşlerini ortaya koymayı amaçlayan bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan durum araştırması kullanılmıştır. Çalışma kapsamında araştırmacının kendi hedefine uygun bulduğu bireylerden veri toplama yoluna gittiği olasılıksız örnekleme yöntemlerinden biri olan amaçlı örnekleme yaklaşımı tercih edilmiştir. Çalışma grubu olarak Elazığ Seyda Molla Bahri İmam Hatip Ortaokulu 5-E sınıfında öğrenim gören 28 öğrenci seçilmiştir. DKAB dersinde kutu oyunları kullanımına yönelik öğrenci görüşlerinin tespit edilebilmesi için de on altı sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu geliştirilmiştir. Çalışma doğrultusunda uygulama dört ay sürmüş ve süreç içerisinde araştırmacı ve iki kişi tarafından gözlem yapılmıştır. Kutu oyunun uygulanması ise iki ders saati sürmüştür. Çalışma verilerinin analizinde Nvivo 8 programı kullanılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda DKAB derslerinde oyun tekniğinin etkili bir yöntem olduğu, bu konuyla ilgili birçok çalışmanın yapıldığı görülmüştür. Ancak yapılan çalışmaların çoğunun literatür taraması şeklinde olduğu ve deneysel alan araştırmalarının yok denecek kadar az bulunduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın sonucunda eğitsel bir oyun olarak kullanılan kutu oyunlarının dersin başarısını arttırdığı, öğrencinin derse karşı ilgi ve tutumunu olumlu etkilediği görülmüştür. Bundan dolayı kutu oyunlarının tasarım örneklerinin çoğaltılması ve DKAB derslerindeki kullanımının arttırılması gerektiği önerilerinde bulunulmuştur.
Ortaokul Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi ders kitaplarının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi
Ülkemizde okullarda en çok kullanılan materyallerin başında ders kitabı gelmektedir. Bundan dolayı eğitim-öğretim faaliyetleri esnasında ders kitaplarının önemli bir yeri vardır. Öğrencilere okutulacak ders kitapları dikkatli bir şekilde hazırlanmalı ve düzenlenmelidir. Hazırlanan kitaplar her yönden öğrencilerin seviyesine uygun olmalıdır. Bu çalışmada, 2019-2020 eğitim-öğretim yılında yeni programa göre hazırlanan ve Kamu Ortaokullarında okutulan Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi ders kitaplarının; biçimsel, görsel, yazılı içerik, öğrenci etkinlikleri, hazırlık çalışmaları ve değerlendirme soruları yönünden incelenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışma ile yeni programa göre hazırlanmış olan ortaokul DKAB ders kitapları ilk defa araştırma konusu olacağından ayrıca önem arz edecektir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın nitel verileri 2019-2020 eğitim-öğretim yılında Diyarbakır il merkezindeki farklı ortaokullarda görev yapan ve ölçüt örneklem seçimi yoluyla belirlenen 63 Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretmeni ile yürütülen yarı yapılandırılmış mülakatlardan elde edilmiştir. Araştırmada verilerin çözümlenmesi, içerik analizi yöntemi ile yapılmıştır. Öğretmen görüşlerinden ortaya çıkan sonuçlardan bazıları şöyle sıralanabilir: Ortaokul DKAB ders kitapları biçimsel yönden incelendiğinde kapak fotoğraflarının içerikle bağlantılı olduğu, yazı şekli ve puntolarının öğrenci seviyelerine uygun olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca kitapların iç görüntüsünün öğrencilerin ilgilerini çekmede ve öğrencilerde merak uyandırmada genel olarak başarılı oldukları ifade edilmiştir. Ortaokul DKAB ders kitaplarında geçen üniteye hazırlık çalışmaları sorularının ünitenin tümünü kapsadığı, öğrencilerin seviyelerine uygun olduğu ve öğrencileri araştırmaya sevk ettiği ifade edilmiştir. Değerlendirme sorularının sayı yönünden az olduğu, sorulan soruların da çoğunun bilgiye dayandığı, bundan dolayı da hem soru sayısının artırılması gerektiği hem de öğrencilerin zihinsel becerilerini geliştirecek çeşitli soru tarzlarına yer verilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Araştırmada elde edilen sonuçlara dayalı olarak uygulayıcılara ve araştırmacılara yönelik önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Din Eğitimi, Ders Materyali, Ortaokul, Ders Kitabı, DKAB Öğretmenleri
Çok kültürlü ortamda sosyal bütünleşmeyi sağlamada din kültürü ve ahlak bilgisi derslerinin rolü (Iğdır ili örneği)
Fenomenolojik desende nitel araştırma yöntemi kullanılarak gerçekleştirilen bu çalışmayla, 2018 DKAB öğretim programları ve ders kitaplarının sosyal bütünleşmeyle uyumluluk durumlarını tespit etmek ve Iğdır ili örnek alınarak çok kültürlü bir ortamda sosyal bütünleşmeyi sağlamada DKAB derslerinin etkililiği/yeterliliğini DKAB öğretim programlarının uygulayıcı aktörleri olan öğretmenlerin görüşlerinden hareketle ortaya koyup bu konuda öneriler geliştirmek, program çalışmalarına bu noktada katkılar sunmak amaçlanmıştır. Araştırma, 2020-2021 eğitim öğretim yılında Iğdır'da farklı sosyo-kültürel çevrelerden gelen öğrencilerin eğitim gördüğü bazı okullarda görev yapan 13'ü erkek, 12'si kadın olmak üzere toplamda 25 DKAB öğretmeninden veri toplanarak yürütülmüştür. Örneklem belirlemede amaçlı örnekleme yöntemi seçilmiş ve yaklaşım olarak da kartopu veya zincir örnekleme yaklaşımı tercih edilmiştir. Araştırmada nitel veri toplama yöntemlerinden görüşme (mülakat) ve gözlem yöntemleri kullanılmış ve görüşmelerde ise birebir görüşme yaklaşımı benimsenmiştir. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. DKAB derslerinin sosyal bütünleşmedeki etkilik/yeterlilik durumunun saptanmasını konu edinen bu çalışma, alanında mevcut çalışmaların az olması ve çok kültürlü ortamlarda görev yapan DKAB öğretmenlerine bir kılavuz olma düşüncesi açısından literatür için önemli bulunmuştur. Araştırma sonucunda, DKAB öğretim programları ve ders kitaplarında doğrudan ya da dolaylı olarak sosyal bütünleşmeyle ilgili bir takım anlam ve ifadelerin yer aldığı bu yönüyle sosyal bütünleşmeyle uyumluluk gösterdiğini söylemek mümkündür. Öte yandan DKAB dersleri içerik olarak dini ve milli değerler üzerinden bütünleştirici temalara yer verme, bu değerler üzerinden sosyal bütünleşmeyi sağlama hususunda yeterli olduğu, ancak bunların çok kültürlü bir yapı gösteren ortamlarda muhatap alınan kitle üzerinde etkili olabilmesinde DKAB öğretmenlerinin dersi anlatış tarzları, tutum ve davranışları başta olmak üzere bazı faktörlerin etkin rol oynadığı sonucuna varılmıştır.
Din kültürü ve ahlak bilgisi dersi ile sosyal bilgiler dersi öğretim programlarının karakter eğitimi bağlamında incelenmesi
Bu araştırma, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı ile Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı'nı karakter eğitimi çerçevesinde incelemek amacıyla yapılmıştır. Bu amaç doğrultusunda adı geçen öğretim programlarına bağlı olarak hazırlanan 5.sınıf düzeyindeki ders kitapları da incelenmiştir. Bu araştırmada nitel araştırma modeli kullanılmıştır. Araştırma verileri ise nitel araştırma yöntemlerinden olan doküman incelemesi ile elde edilmiştir. Araştırmanın veri kaynakları: 2018'de uygulanan Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı, Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı; 2020-2021 eğitim öğretim yılında 5.sınıf ders kitabı olarak okutulan Ortaokul Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Ders Kitabı ile Ortaokul ve İmam Hatip Ortaokulu Sosyal Bilgiler Ders Kitabı'ndan oluşmaktadır. Araştırmada elde edilen verilerde içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi ile Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı'nda karakter eğitimine açık olarak yer verilmediği ancak öğretim programları ve 5. Sınıf ders kitaplarında karakter eğitimine ilişkin özelliklerin örtük şekilde yer aldığı ortaya çıkarılmıştır. Araştırmada incelenen öğretim programlarında örtük şekilde yer alan karakter özelliklerinin birçoğunun 5.sınıf ders kitaplarında metin ve etkinliklerde yer verildiği tespit edilmiştir. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi ile Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı'nda karakter eğitimine ilişkin ortak olan karakter özelliklerinin 'bilgiye önem vermek, bilinçli olmak, dayanışma, dışadönük olmak, eleştirel düşünmek, kültürel mirasa sahip çıkmak, objektiflik, öz yeterlilik ve vatanseverlik' olduğu ortaya çıkarılmıştır. DKAB ÖP'de özellikle 'saygılı olmak, bilgiye önem vermek ve hoşgörülü olmak' karakter özellikleri, SBÖP'de ise 'dışadönük olma, milli ve manevi mirasa sahip çıkmak ile yeniliklere açık olmak' karakter özellikleri ön plana çıkmaktadır.
Din kültürü ve ahlak bilgisi dersinin öğrencilerin anlam dünyasındaki yeri
Bu çalışmada Ankara ve İstanbul illeri merkez ilçelerindeki çeşitli okullarda öğrenim gören, ilkokul, ortaokul, lise ve liseden yeni mezun düzeyindeki 22 öğrencinin Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi dersi ile karşılaşmaya başladıkları ilk günden, bulundukları ana kadar, bu dersin program, öğretmen ve yaklaşım olarak onlarda bıraktığı tesiri anlamak için görüşlerini almak hedeflenmiştir. Buradan hareketle araştırmanın temel amacı, DKAB dersinde verilmesi hedeflenen kazanımların öğrenciye aktarılması durumunu, araştırmaya katılan öğrencilerin görüş ve uygulamalarına dayalı olarak onların deneyimleri üzerinden ortaya koymaktır. Araştırma yöntemi olarak; öğrencilere göre DKAB dersine yönelik deneyimlerin mevcut durumunu ortaya koymaya çalışan bu araştırmada, nitel araştırma desenlerinden "fenomonolojik araştırma" modeli kullanılmıştır. Araştırmamız kapsamında; ilk aşamada, Öğretim Programı'nda yer alan DKAB dersi üniteleri ve kazanımları ile alana özgü olarak öğrencilerin görüşlerini ölçen akademik çalışmalar doküman inceleme tekniği ile incelenmiştir. İkinci aşama olarak ise, kavramsal çerçeve sınırlarında, öğrencilerin dini gelişim basamakları ile din eğitimi arasındaki bağ incelenerek, dinin bireyin anlam dünyasını şekillendirmeye olan etkisi ortaya konmaya çalışılmıştır. Üçüncü aşamada, öğrenciler ile görüşmeler yapılarak DKAB ders işlenişi, öğrencilerin dersten beklentileri ve ders ile ilgili sorun ve önerileri üzerinden, "önemli ifadeler, anlam birimleri, metinsel ve yapısal betimlemeler ile birlikte "öz"ün betimlenmesi" yapılmaya çalışılmış, yapılan çözümlemeler ile bulgular ortaya konmuştur. Tüm bu çalışmalar ekseninde, DKAB dersine yönelik, öğrencilerin yaş aralığı büyüdükçe ilgi ve beklentilerinin değiştiği, mevcut içeriğin ve kitapların bu beklentileri genel olarak karşılamadığı, ders içeriklerinin gözden geçirilerek, yeni medya araçları üzerinden farklı materyaller üretilmesi, öğretmenlerin de bu düzlemde öğrencilerin anlam dünyasının kapılarını aralayacak yeni modeller geliştirmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi, din eğitimi, anlam arayışı, dini gelişim, öğretmen, öğrenci
Yurt dışındaki Türk çocukları için Türkçe ve Türk kültürü dersinin din kültürü ve ahlak bilgisi öğretimi açısından değerlendirilmesi (İsviçre örneği)
Bu çalışmada yurt dışındaki Türk çocukları için okutulan Türkçe ve Türk Kültürü dersinde, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretimi, çeşitli veri kaynakları ile değerlendirilmiştir. MEB tarafından 2010 yılında hazırlanan Türkçe ve Türk Kültürü Öğretim Programı ve Türkçe ve Türk Kültürü Dersi öğretim materyali Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi üniteleri doküman inceleme tekniği ile incelenmiştir. Aynı zamanda İsviçre'de 2017-2018 eğitim öğretim yılında MEB tarafından görevlendirilen Türk öğretmenlerin, bu derse katılan öğrencilerin, öğrenci velilerinin ve konu ile ilgili üst düzey bilgi ve yetki sahibi toplamda 40 kişinin görüşleri, yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden durum çalışması kullanılmış ve dersin mevcut işleyişi betimsel olarak analiz edilmiştir. Araştırmamızın ilk bölümünde problem durumu özetlenmiş araştırmanın amacı, önemi, yöntemi ve konu ile ilgili araştırmalara yer verilmiştir. İkinci bölümde; araştırmada geçen kavramlar açıklanmış, üçüncü bölümde araştırma bulguları sıralanmış, dördüncü bölümde ise; bulgular diğer araştırma sonuçları ile tartışılmış, yorumlanmış, sonuç ve öneriler sunulmuştur. Araştırma sonucunda; İsviçre'nin anadil ve kültür derslerinde din öğretimine izin vermemesi, farklı etnik kimliğe ve dini mezhebe mensup velilerin din eğitimini çatışma zemini olarak görmesi ve dersin dil ve anlama seviyesini aşan yoğun bir içeriğe sahip olması gibi durumlara bağlı olarak dersin işlenemediği sonucuna ulaşılmıştır. Buna göre; Türkçe ve Türk Kültürü dersinde verilecek din öğretiminin içeriğinin sadeleştirilerek; dini, kültürel ve ahlaki kimliği besleyen zengin içerikler ve disiplinlerarası yaklaşımla yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Kur'an-ı Kerim'de eleştirel düşünme eğitimi ve ortaöğretim DKAB öğretim programları üzerine bir değerlendirme
Bilgi çağı olan günümüzde, bireylerin eğitim ve öğretim faaliyetlerinde bilgi depolayıcısı değil, bilgiyi keşfeden ve keşfettiği bilgilerle yeni bilgilere ulaşabilen bireyler olarak yetiştirilmesi zorunlu hale gelmiştir. Bireylerin eğitim faaliyetlerinde, kalıcı öğrenmelerinin gerçekleştirilebilmesi için, sürece aktif olarak dâhil olmaları gerekmektedir. Din eğitimi açısından, bireylerin düşünme becerilerine sahip olarak yetiştirilebilmeleri amacıyla gerçekleştirilecek eğitim ve öğretim metotlarının belirlenmesi noktasında Kur'an'ın rehberliğine ihtiyaç duyulmaktadır. Din eğitiminde, sorgulayan, araştıran, doğru bilgiye ulaşmaya çalışan bireylerin yetiştirilmesi amacıyla Kur'an'ı Kerim'de eleştirel düşünme becerileri ve eğitimi bu araştırmanın temel konusudur. Araştırmada model olarak literatür taraması kullanılmaktadır. Tarama modeliyle elde edilen veriler, doküman analizi yöntemiyle, kavramların incelenmesi, İslam'da eleştirel düşünme, Kur'an'ın eleştirel düşünme yöntemi ve bu yöntemlerin, günümüzde din eğitiminde ne ölçüde kullanıldığı konularında ele alınmaktadır. Nitel içerik analizi yapılarak, Kur'an'da ve din eğitimi kaynaklarında yer alan düşünme becerilerine değinilmektedir. Eleştirel düşünme becerilerinin din eğitimi faaliyetlerinde kullanılmasının önemi ortaya konulmakta ve Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı, bu yöntemler açısından incelenmektedir. Bu inceleme neticesinde Ortaöğretim DKAB öğretim programında eleştirel düşünme eğitimi metotları noktasında eksikliklerin yer aldığı görülmektedir. Yapılan araştırmalar sonucunda eleştirel düşünme becerisinin din öğretiminde sürece aktif olarak dahil edilmesinin hem eğitimciler hem de öğrenciler için vazgeçilmez olduğu ortaya konulmaktadır. Her sınıf ve kademede her derste eleştirel düşünme becerilerini geliştiren bir din öğretiminin hedeflenmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Ortaokul Din, Ahlak ve Değerler Alanı seçmeli dersleri ile DKAB dersinin kazanım ve içerik açısından karşılaştırmalı incelemesi
Araştırmamız DKAB dersinin ortaokul 5,6,7 ve 8. sınıflarda programa alınırken bunun yanında seçmeli dersler olan Peygamberimizin Hayatı, TDB (1- 2) ile Kur'ânı Kerim dersinin sarmal program yapısının yanında kazanımlarının, içeriklerinin yatay yönlü olarak incelemesini oluşturmaktadır. Çalışmamız literatür tarama modeli kullanılarak hazırlanmış olup zorunlu DKAB dersi ile seçmeli derslerin öğretim programlarının içerik ve kazanımlarını karşılaştırmak; okul yönetimlerine, branş öğretmenlerine, velilere ve öğrencilere tercih sürecini kolaylaştıran yol haritası sunabilmek amaçlanmıştır. Araştırmamızda DKAB dersinin zorunlu olduğuna atıf yapılmış, süreğinde 2012 yılında Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren seçmeli dersler belirtildikten sonra 2021 yılında DYS ile okullara gönderilen seçmeli derslerin uygulama yönergesi açıklanmıştır. DKAB, Kur'ân-ı Kerim, Peygamberimizin Hayatı, TDB (1- 2) programlarına genel bir bakış yapılarak değerlendirmelerde bulunulmuştur. Daha sonra sınıf seviyesi temel alınarak hem kazanımlar hem içerikler için aynı seviyede bulunan bir öğrencinin seçebileceği dersler açısından tablolar oluşturulmuştur. Bununla beraber, tablolara bağlı kalınarak karşılaştırmalı değerlendirmeler yapılmıştır. Bu doğrultuda bazı çıkarımlara ulaşılmış süreçte görülen olumlu ve eksik yönler ortaya konulmuştur. Devamında yapılan tespitlere bağlı kalınarak kazanımlara ve içeriklere ve seçmeli ders seçim sürecine atıflarda bulunulmuştur. Çalışmamızda, Seçmeli derslerin DKAB dersini içerik ve kazanım açısından sıkça tekrarladığını; DKAB ders programının yoğun işlendiği sınıf seviyesinde seçmeli derslerle desteklenmediği tespit edilmiştir. Anahtar sözcükler: Kazanım, öğretim programı, seçmeli ders