Ortaokul matematik öğretmenlerinin mobbinge maruz kalmaları ile mesleki tükenmişlikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Mobbing (psikolojik yıldırma) ve tükenmişlik çalışma örgütlerinin amaçlarını gerçekleştirmesine engel olan önemli iki faktördür. Literatürde özellikle eğitim örgütlerinde öğretmenlerin farklı degişkenlere bağlı olarak mobbinge maruz kaldıklarını ve tükenmişlik yaşadıklarını gösteren bulgular yer almaktadır. Mobbing ve tükenmişlik olgularını ayrı ayrı ve farklı sektörlerde inceleyen çok sayıda çalışma olmasına rağmen eğitim sektöründe mobbing ve tükenmişlik ilişkisini ele alan sınırlı sayıda çalışma yapılmıştır. Özellikle branş bazındaki araştırmaların yetersiz olduğu görülmüş ve bu konuda ortaokul matematik öğretmenleri üzerine yapılan herhangi bir araştırmaya rastlanmamıştır. Bu nedenle çalışmanın hazırlanma amacı ortaokul matematik öğretmenlerinin mobbinge maruz kalmaları ile mesleki tükenmişlikleri arasındaki ilişkiyi incelemek, mobbing ve tükenmişliğin demografik değişkenlere göre farklılık gösterip göstermediğini ortaya koymaktır. Araştırmada veri toplama aracı olarak kullanılan ölçeğin ilk kısmında öğretmenlerin cinsiyeti, medeni durumu, mesleki kıdemi, çalışmakta olduğu okuldaki görev süresi, öğrenim durumu, kadro durumu ve çalıştığı okulun niteliği gibi demografik bilgilerin toplandığı Kişisel Bilgi Formu (EK 1) bulunmaktadır. Tükenmişlik düzeyini belirlemek amacıyla İnce ve Şahin' in (2015) geliştirdikleri Maslach Tükenmişlik Envanteri-Eğitimci Formu (EK 2) kullanılmıştır. Öğretmenlerin mobbing algı düzeyini tespit etmek amacı ile de Cemaloğlu ve Ertürk' ün (2007) geliştirdikleri Mobbing ölçeği (EK 3) kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan veriler Doğu Anadolu Bölgesinde yer alan bir il merkezindeki resmi ve özel ortaokullarda çalışan 243 matematik öğretmenine uygulanan ölçekten elde edilmiştir. Elde edilen veriler SPSS paket programıyla analiz edilmiştir. Sosyo demografik verilerde frekans (f) ve yüzde (%) değerleri hesaplanmıştır. Tükenmişlik ve mobbing ölçeğinin tamamına ve alt boyutlarına ilişkin aritmetik ortalama (x̄) ve standart sapma değerleri hesaplanarak örneklem grubunun ölçeğe ve ölçeğin alt boyutlarına ilişkin genel görüşleri belirlenmiştir. İkili değişkenler olan cinsiyet ve medeni durum gibi sosyo demografik verilerle alt boyutlar arasında T testi; ikiden fazla özellik içeren sosyo demografik verilerle alt boyutlar arasında ise ANOVA (F) testi yapılmıştır. Tükenmişlik ölçeği ve alt boyutlarının; mobbing ölçeğinin ve alt boyutlarının birbirleriyle olan ilişkilerini belirlemek amacıyla da korelasyon analizi yapılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre, ortaokul matematik öğretmenlerinin genel mobbing ve genel tükenmişlik algıları düşük düzeydedir. Genel mobbing ve genel tükenmişlik algıları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamaktadır. Ancak mobbingin bazı alt boyutları ile tükenmişliğin bazı alt boyutları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Demografik değişkenlere göre incelendiğinde tükenmişliğin medeni durum, kıdem, çalışma süresi, kadro durumu ve okul niteliği değişkenlerine göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık gösterdiği; öğrenim durumu ve cinsiyet değişkenlerine göre ise istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermediği görülmektedir. Mobbing düzeyinin de medeni durum, mesleki kıdem, çalışma süresi, öğrenim durumu ve okul niteliği değişkenlerine göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermekte; cinsiyete ve kadro durumu değişkenlerine göre ise istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermemektedir. Bulgular literatür ışığında tartışılmıştır.