Ortaokul öğrencilerinin harita okuryazarlık becerileriningeliştirilmesi/bir eylem araştırması

Bu çalışma, Sosyal Bilgiler dersi kapsamında planlanan ve uygulanan öğretici etkinliklerin, ortaokul öğrencilerinin harita okuryazarlık becerilerini nasıl etkilediğini, öğrencilerin deneyimleri, algıları ve öğrenme süreçleri üzerinden derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde eylem araştırması deseniyle yürütülmüş; Van ili Saray ilçesinde bulunan bir ortaokulda öğrenim gören 12 öğrenci (7 kız, 5 erkek) çalışma grubunu oluşturmuştur. Araştırma süreci ön test, uygulama ve son test olmak üzere üç aşamada gerçekleştirilmiştir. Uygulama sürecinde sunumlar, grup çalışmaları, Jigsaw tekniği, uygulamalı kroki çalışmaları, üç boyutlu materyal tasarımları ve öğrenci günlükleri gibi çeşitli öğretim yöntem ve tekniklerinden yararlanılmıştır. Bu etkinlikler aracılığıyla öğrencilere temel harita kavramları, harita türleri, renklerin anlamları, lejant kullanımı ve kroki çizimi gibi harita okuryazarlığına ilişkin becerilerin kazandırılması hedeflenmiştir. Uygulama sürecinde gerçekleştirilen etkinlikler, öğrencilerin meridyen, paralel, ekvator, kuzey–güney ve doğu–batı yönleri gibi soyut coğrafi kavramları somutlaştırmalarına olanak sağlamıştır. Özellikle koordinat oyunları ve balon etkinlikleri, öğrencilerin edindikleri bilgileri uygulamalı olarak pekiştirmelerine katkı sunmuştur. İşbirlikçi öğrenme ve yaparak yaşayarak öğrenme yaklaşımlarının benimsendiği süreçte öğrenciler, hem bireysel araştırmaları hem de akran etkileşimleri yoluyla konuları daha derinlemesine öğrenme fırsatı bulmuştur. Öğrenci günlüklerinin incelenmesi ve süreç boyunca yapılan sistematik gözlemler, öğrencilerin etkinlikler süresince öğrenmeye karşı yüksek düzeyde merak ve motivasyon sergilediklerini ortaya koymuştur. Ayrıca öğrencilerin sorumluluk alma davranışlarında ve özgüven düzeylerinde olumlu gelişmeler gözlemlenmiştir. Ön test ve son test bulgularının karşılaştırılması sonucunda, öğrencilerin harita türlerini tanıma, harita unsurlarını doğru kullanma, renklerin anlamlarını kavrama ve kroki çizme becerilerinde belirgin bir gelişme sağlandığı belirlenmiştir. Bununla birlikte uygulamalı etkinliklerin, öğrencilerin mekânsal farkındalıklarını artırdığı, öğrenmeyi somutlaştırdığı ve kazanılan bilgilerin günlük yaşamla ilişkilendirilmesine olanak tanıdığı sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, Sosyal Bilgiler dersi kapsamında planlanan ve uygulanan öğretici etkinliklerin, ortaokul öğrencilerinin harita okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesinde etkili, katılımcı ve öğrencilerin öğrenme sürecine aktif olarak dâhil olduğu bir öğretim yaklaşımı sunduğu söylenebilir.