Ortaokul öğrencilerinin sosyal bilgiler dersine yönelik inanç ve motivasyonları

İnsan duyuşsal özellikleri ile var olan bir varlıktır. İnanç ve motivasyon ise insanın duyuşsal özellikleri arasında yer almaktadır. İnsan yaşamına farklı şekillerde etkisi olan inanç ve motivasyon, bireyin öğrenmesi dolayısıyla kendini ve dünyayı, içinde yaşadığı toplumu, çevresini tanıması üzerinde de etkilidir. Bireyin kendini ve içinde yaşadığı toplumu, çevresini tanımasında önemli rolü olan derslerden biri de sosyal bilgiler dersidir. Bununla birlikte sosyal bilgiler dersi bireyin içinde yaşadığı çağı yakalayabilmesini, kendini geliştirebilmesini ve etkin bir vatandaş olmasını hedeflemektedir. Öğrencilerin inanç ve motivasyonları öğrenme hedeflerini etkilemektedir. Araştırma sosyal bilgiler dersinin bireyin yaşamına olan katkısı ve öğrenme ile inanç ve motivasyon arasındaki ilişki dikkate alındığında, öğrencilerin bu derse ilişkin inanç ve motivasyon düzeylerini ortaya koyması açısından önem taşımaktadır. Bu bağlamda araştırmanın amacı ortaokul öğrencilerinin sosyal bilgiler dersine yönelik inanç ve motivasyon düzeyini belirlemektir. Araştırmada nicel araştırma modellerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2022-2023 yılı eğitim ve öğretim yılının ikinci döneminde Bursa ilinin üç farklı ilçesinde 9 devlet ve 9 özel ortaokul olmak üzere toplamda 18 ortaokulda öğrenim görmekte olan 5., 6. ve 7. sınıf düzeyindeki 4569 ortaokul öğrencisi oluşturmaktadır. Uygun örnekleme yöntemi ile belirlenen bu ortaokullarda öğrenim gören öğrencilere Kişisel Bilgi Formu, Öztürk, Akyürek Tay, Ergül ve Tay (2023) tarafından geliştirilen Sosyal Bilgiler Dersi İnanç Ölçeği ve Gömleksiz ve Kan (2012) tarafından geliştirilen Sosyal Bilgiler Dersi Motivasyon Ölçeği uygulanmıştır. Araştırma verilerinin analizi sürecinde parametrik hipotez testleri kullanılmıştır. Öğrencilerin sosyal bilgiler dersi inanç ölçeği ve sosyal bilgiler dersi motivasyon ölçeği puanlarının ikili gözenekli değişkenlere göre incelenmesinde bağımsız t-testi, üç ve daha fazla gözenekli değişkenlere göre incelenmesinde ANOVA, anlamlı farklılığın kaynağı için Tukey testi kullanılmıştır. Bunun yanında sosyal bilgiler dersi inanç ölçeği ve sosyal bilgiler dersi motivasyon ölçeği puanları arasındaki ilişkinin hesaplaması için Pearson Momentler Korelasyon Katsayısı (r) kullanılmıştır. Ayrıca, değişkenlerin yordama düzeylerini tespit edebilmek amacıyla Regresyon Analizi yapılmıştır. Araştırma sonucunda öğrencilerin sosyal bilgiler dersine yönelik inanç ve motivasyon düzeylerinin yüksek olduğu tespit edilmiştir. Öğrencilerin sosyal bilgiler dersi inanç düzeyleri ile sınıf düzeyi ve okulların bulunduğu ilçelerin sosyo-ekonomik yapısı değişkenleri arasında anlamlı bir farklılık bulunurken; cinsiyet, anne-baba eğitim durumu ve okul türü değişkenleri arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Öğrencilerin sosyal bilgiler dersi motivasyon düzeyleri ile sınıf düzeyi, anne eğitimi, baba eğitimi, okulun bulunduğu ilçenin sosyo-ekonomik yapısı ve okul türü değişkenleri arasında anlamlı bir farklılık olduğu, ölçeğin önemseme ve dışsal motivasyon alt boyutlarında cinsiyetin etken bir değişken olduğu tespit edilmiştir. Araştırmanın bir diğer sonucuna göre öğrencilerin sosyal bilgiler dersine ilişkin inançları ile sosyal bilgiler dersine ilişkin motivasyonları arasında orta seviyede pozitif yönde bir ilişki olduğu bulunmuştur. Bununla birlikte, öğrencilerin sosyal bilgiler dersine yönelik inançlarının sosyal bilgiler dersine ilişkin motivasyonlarının anlamlı bir yordayıcısı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: İlişkisel Tarama, İnanç, Motivasyon, Ortaokul Öğrencileri, Sosyal Bilgiler Dersi