Ortaokul öğrencilerinin su ayak izi farkındalığı ve bilgi düzeyleri gelişiminin incelenmesi

Bu çalışmada ortaokul öğrencilerine verilen su tüketimine dayalı su ayak izi eğitiminin, öğrencilerin su ayak izi kavramına ilişkin farkındalık ve bilgi düzeylerine etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada karma model yöntemlerinden birleştirme (çeşitleme/yakınsayan paralel) deseni kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda nicel araştırma yöntemlerinden deneysel desen kullanılmıştır. Nitel boyutunda ise görüşme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında öğrenim gören 273 ortaokul öğrencisi ile 12 hafta boyunca yürütülmüştür. Araştırmanın uygulanması sırasında ortaokul öğrencilerine yönelik, öğrenci merkezli etkinliklerin yer aldığı su tüketimine dayalı su ayak izi eğitimi düzenlenmiştir. Araştırmada nicel verileri elde etmek için "Su Tüketim Davranışları Ölçeği", "Su Okuryazarlığı Ölçeği" ve nitel verileri elde etmek için ise "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılmıştır. Araştırmada nicel verilerin analizinde AMOS 26 ve SPSS yazılımı (versiyon 25.0) kullanılmıştır. Elde edilen nicel verilerin değerlendirilmesinde istatistiki yöntem olarak; betimsel istatistikler (frekans, aritmetik ortalama, standart sapma), bağımlı grup t testi, bağımsız gruplar t testi ve One Way ANOVA tercih edilmiştir. Ayrıca ölçme araçlarının geçerliği kapsamında doğrulayıcı faktör analizi, verilerin güvenirliği kapsamında ise Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır. Araştırmada nitel veriler, içerik analizine tabi tutulmuş, öğrencilerin su ayak izi kavramı ile ilgili görüşleri yazılı olarak toplanmış ve elde edilen veriler anlamlandırılmış kod ve kategorilerle tablolar haline getirilmiştir. Elde edilen bulgular, çalışmaya katılan ortaokul öğrencilerinin eğitim öncesinde su ayak izi ile ilgili farkındalıklarının düşük olduğunu ayrıca yeterli bilgiye sahip olmadıklarını göstermektedir. Elde edilen nicel bulgulara göre, su tüketimine dayalı su ayak izi eğitimi alan ortaokul öğrencilerinin su tüketim davranışları ve su okuryazarlık düzeyleri ön test ve son test puanları arasında anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Ayrıca nitel bulgular, eğitimlerin ortaokul öğrencilerinin su ayak izi kavramına ilişkin farkındalıklarını geliştirdiğini ve bilgi düzeylerini artırdığını göstermiştir. Suyun sürdürülebilir kullanımı açısından su tasarrufuna yönelik eğitim uygulamalarıyla su ayak izi kavramına ilişkin farkındalığın artırılması ve geliştirilmesi, ayrıca farklı sınıf düzeylerindeki öğrencilerin su ayak izi konusundaki bilgi düzeyleri ve görüşlerinin incelenmesi önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Su ayak izi, su okuryazarlığı, su tasarrufu, su tüketimi davranışları, sürdürülebilir kalkınma.