Ortaokul öğretmenlerinde iş-aile çatışması ve yaşam doyum düzeyleri

Bu araştırmanın üç temel amacı bulunmaktadır. Birincisi araştırmaya katılan öğretmenlerin iş-aile çatışması algılarının belirlenerek, bağımsız değişkenler açısından değerlendirilmesidir. İkincisi öğretmenlerin yaşam doyum algılarının belirlenerek bağımsız değişkenler açısından değerlendirilmesidir. Üçüncüsü öğretmenlerin iş-aile çatışması ve yaşam doyumu arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Bu nedenle araştırmada genel tarama modeli ve ilişkisel tarama modeli birlikte kullanılmıştır. Araştırmanın evreni, Gaziantep ili Şahinbey merkez ilçe belediye sınırları içerisinde yer alan ortaokullarda görev yapan 3114 öğretmenden oluşmaktadır. Araştırmanın örneklemi ise tabakalı örnekleme yöntemi ile seçilen 526 öğretmenden oluşmaktadır. Araştırmada iş-aile çatışması düzeylerinin belirlenmesinde Netenmeyer, Boles ve Mcmurrian (1996) tarafından geliştirilen "İş-Aile Çatışması Ölçeği" ve öğretmenlerin yaşam doyum düzeylerini belirlemek amacıyla Diener, Emmons, Larsen ve Griffin (1985) tarafından geliştirilen "Yaşam Doyum Ölçeği" kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS programıyla çözümlenmiştir. Araştırmada elde edilen veriler analiz edilirken, öncelikle betimsel istatistik hesaplamaları yapılmıştır. Öğretmenlerin iş-aile çatışması ve yaşam doyumuna ilişkin algılarının cinsiyet değişkenine göre farklılık gösterip göstermediğini belirlemek için t-testi, kıdem, ders yükü, okul büyüklüğü ve öğrenim düzeyi değişkenlerine göre farklılık gösterip göstermediğini belirlemek için ANOVA testi yapılmıştır. ANOVA testi sonucunda anlamlı farkın belirlendiği durumlarda, farkın hangi grup ya da gruplardan kaynaklandığını belirlemek için LSD ve Dunnet C testi uygulanmıştır. Ayrıca anlamlı farklılık bulunan gruplar için etki büyüklüğü eta-kare korelasyon katsayısı (η²) değerleri hesaplanmıştır. Öğretmenlerin iş-aile çatışması ile yaşam doyumları arasındaki ilişkiyi belirlemek için ise Pearson momentler çarpımı korelasyon katsayısı istatistikleri kullanılmıştır. Yapılan betimsel istatistikler sonucunda öğretmenlerin İş-Aile Çatışması ve Yaşam Doyum ölçeklerinde yer alan ifadelere sırası ile "nadiren" ve "orta" düzeyde katıldıkları belirlenmiştir.İş-Aile Çatışması ölçeğinde yer alan ifadelere ilişkin öğretmen algıları bağımsız değişkenlere göre değerlendirildiğinde cinsiyet değişkenine göre öğretmen algıları iş-aile çatışması boyutunda kadınlar lehine anlamlı farklılık gösterirken, aile-iş çatışması boyutunda anlamlı farklılık göstermemiştir. Kıdem değişkenine göre öğretmen algıları aile-iş çatışması boyutunda 6-10 yıl arası kıdeme sahip öğretmenler lehine anlamlı farklılık gösterirken, iş-aile çatışması boyutunda anlamlı farklılık göstermemiştir. Ders yükü değişkenine göre öğretmen algıları aile-iş çatışması boyutunda haftalık 30 saat ve üzeri derse giren öğretmenler lehine anlamlı farklılık gösterirken, iş-aile çatışması boyutunda farklılık göstermemiştir. Okul büyüklüğü ve öğrenim düzeyi değişkenlerine göre öğretmen algıları iş-aile çatışması ve aile-iş çatışması boyutunda anlamlı farklılık göstermemiştir. Yaşam Doyum ölçeğinde yer alan ifadelere ilişkin öğretmen algıları bağımsız değişkenlere göre değerlendirildiğinde cinsiyet, ders yükü ve okul büyüklüğü değişkenlerine göre öğretmen algıları anlamlı farklılık göstermemiştir. Kıdem değişkenine göre öğretmen algıları yaşam doyum ölçeğinde 21 yıl ve üzeri kıdeme sahip öğretmenler lehine anlamlı farklılık göstermiştir. Öğrenim düzeyi değişkenine göre öğretmen algıları yaşam doyum ölçeğinde önlisans mezunu öğretmenler lehine anlamlı farklılık göstermiştir.Öğretmenlerin iş-aile çatışması ve yaşam doyum algıları ile aile-iş çatışması ve yaşam doyum algıları arasında negatif yönlü orta düzeyde ilişki belirlenmiştir.Sonuç olarak iş yaşamının aile yaşamını etkilemesi ile ortaya çıkan iş-aile çatışmasının ve aile yaşamının iş yaşamını etkilemesi ile ortaya çıkan aile-iş çatışmasının yaşam doyumu üzerinde olumsuz bir etkisinin olduğunu söyleyebiliriz. Anahtar Sözcükler: Ortaokul Öğretmenleri, İş-Aile Çatışması, Yaşam Doyumu