Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde deyim kullanımına ilişkin bir inceleme

Deyimler; bir kavramı, bir düşünceyi, bir olayı az sözle anlatan, sözlü ve yazılı anlatımı güçlendiren kalıplaşmış söz gruplarıdır. Deyimler anlatıma canlılık ve güzellik katar. Milli kültürümüzün hazineleri olan deyimler ile öğrencilerin hem dilini iyi kullanmaları hem de düşünce dünyalarını geliştirmeleri amaçlanır. Bu nedenle Türkçe derslerinin temel kaynaklarından olan ders kitaplarının bu kültür ürünlerini barındırması bakımından tespiti son derece önemlidir. Bu çalışma ile Türkçemizin sözcük dağarcığı içerisinde yer alan deyimleri nitelik ve nicelik açısından inceleyerek deyimlerin metne olan katkısını ve öğrenciler açısından kazanımlarını değerlendirmek amaçlanmıştır. Anlama ve anlatma becerilerinin gelişmesi yıllar içerisinde edinilen birikimler sayesinde olur. Bu gelişmenin olabilmesi için öğrencilerin dilin hazinesi durumundaki deyimlerle karşılaşması gerekir. Bu yüzden ders kitaplarının hazırlanmasında bu konuya önem verilmeli, ders kitaplarının deyimler bakımından zenginleştirilmesine ve eksiklerin giderilmesine çalışılmalıdır. Bu eksiklikleri tespit etmek amacıyla araştırmada örneklem olarak Milli Eğitim Bakanlığına ait olan 5, 6, 7 ve 8. Sınıf Türkçe ders kitapları incelenmek üzere seçildi. Bu kitaplar tarama metodu ile deyimleri barındırması bakımından incelendi. Öğrencilere kazandırılacak olan söz varlığını ortaya koyması bakımından ulaşılan veriler tespit edildi ve öneriler geliştirildi. Elde edilen veriler doküman incelemesi yapılarak ve betimsel yöntem kullanılarak incelendi. Öncelikle örneklem olarak seçilen Türkçe ders kitaplarında yer alan deyimlerin temalara göre bulunma durumu nedir? Bu deyimlerin kullanım sıklığı nedir? Deyimlerin öğrenciler açısından kazanımları nelerdir? sorularına cevap arandı. Bu cevaplara göre sonuçlara gidildi. Yapılan inceleme sonunda deyimlerin tema ve metinlerde işlenen konuya göre seçildiği anlaşılmaktadır. Her temada işlenen metinle ilgili etkinlik bölümleri de bulunmaktadır. Metinde geçen deyimlere etkinlik çalışmalarında da yer verilmektedir. Bu çalışmanın ortaokul kademesindeki öğrencilere deyim öğretiminin gerekliliği konusunda, alanda çalışacak araştırmacılara yol gösterici nitelikte olacağı ön görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Deyimler, Türkçe ders kitapları, Tema, Metin, İnceleme