Ortaokulda iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarına ilişkin okul müdürlerinin görüşleri (Muğla ili Menteşe ilçesi örneği)

Okulda güvenli ve sağlıklı bir ortamın sağlanması, gerçekleştirilen iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarıyla mümkündür. Bu çalışmalara gereken önemin verilmesi tehlikelerin oluşmaması ya da tehlikeler sonucu ortaya çıkabilecek risklerin en aza indirilmesi bakımından ciddi öneme sahiptir. Erdoğan'a (2012) göre, okulun örgüt ortamının nitelikli insan yetiştirme görevini yerine getirebilmesi için ilk olarak iş sağlığı ve güvenliğine uygun olması gerekir. Nitelikli bir eğitim öğretim ortamı oluşturabilmek için öncelikle işgörenlerin ve öğrencilerin sağlıklı ve güvenli bir ortamda bulunmaları gerektiği söylenebilir. Coşkun'a (2007) göre, güvenli ve sağlıklı bir ortamda gerçekleştirilen eğitim öğretim faaliyetleri hedefine daha rahat ulaşabilecektir. Eğitim sisteminde çok önemli yeri olan ortaokullar, öğrencilere temel becerileri kazandıran, öğrencilerin ilgi ve yeteneklerini ortaya çıkaran ve öğrencileri bir üst öğrenime hazırlayan akademik eğitim öğretim kurumlarıdır. Temel eğitim kurumlarından biri olan ortaokullar bulundukları yerleşim yerinin özellikleri açısından farklı farklı yapılara sahiptir. Öğrenci sayılarının değişkenliği, yaşlarının küçük olması, öğrencilerin haftalık okulda bulunma saatlerinin fazlalığı, ilk ve ortaokulun aynı binada olması sınıf ortamı dışındaki faaliyetlerin bulunması açısından iş sağlığı ve güvenliğinin önemi daha da artmaktadır. Millî Eğitim Bakanlığı'nın iş sağlığı ve güvenliği konusuna son zamanlarda daha fazla önem vermesi ve okul müdürlerini işveren olarak kabul etmesi okul müdürlerinin görevini ve sorumluluğunu oldukça arttırmıştır (Millî Eğitim Bakanlığı, 2014; Millî Eğitim Temel Kanunu, 1973). Artan görev ve sorumlulukların, dört yıllığına görevlendirilen ve herhangi bir idari kadro garantisi olmayan okul müdürlerini maddi ve manevi yönden yıprattığı görülmektedir (Kilitçi, 2018; Oluk, 2018). Tüm ortaokul müdürlerinin iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili karşılaştığı problemlerin çözümlenmesinde iş sağlığı ve güvenliği kavramını içselleştirmesi, önemsemesi, bu alanda gerekli eğitimleri alması ve yeterli bütçeye sahip olmasının yerinde olacağı düşünülmektedir. Bu nedenle okul müdürlerinin iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarına ilişkin görüşleri çok önem arz etmektedir. Çalışmada elde edilen sonuçların ortaokullarda iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili araştırma yapacaklara ışık tutacağı düşünülmektedir. Bu araştırmada, Muğla ili Menteşe ilçesindeki kamu ortaokullarında görev yapan okul müdürlerinin okullarındaki iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının neler olduğu, uygulama süreci içinde karşılaştıkları sorunların neler olduğu ve iş sağlığı ve güvenliği (İSG) uygulamalarının nasıl olması gerektiğine ilişkin görüşlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda araştırma durum saptayıcı, betimsel bir çalışmadır. Çalışmada veri toplamak için görüşme tekniği kullanılmıştır. Görüşme formundan elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırmanın çalışma grubunu, 2020-2021 eğitim öğretim yılında Muğla ili Menteşe ilçesi sınırları içerisindeki ortaokullarda görev yapan yirmi dört okul müdüründen çalışmaya katılmayı gönüllü olarak kabul eden on dokuz okul müdürü oluşturmaktadır. Bu araştırma sonucunda okulların büyük bir kısmında İSG uygulamaları için yeterli bütçenin olmadığı, okulların İSG kurallarına uygun yapılmadığı, bürokrasinin yavaş yürüdüğü, yangın algılama ve uyarı sistemlerinin bulunmadığı, prizlerin güvenli olması için kapatılmadığı, pencerelerin sağlık ve güvenlik açısından uygun olmadığı, okullardaki periyodik kontrol, bakım, onarım ve değişimlerin yapılmadığı ya da ötelendiği tespit edilmiştir. Okul müdürleri, yasadan kaynaklanan işveren sorumluluğunun altından yetkisi olmadığı için kalkamamaktadır. Ayrıca okul müdürleri kendilerini, öğretmenlerin ve yardımcı çalışanları iş sağlığı ve güvenliği konusunda yeterli görmemektedir. Bu hususta yeterli eğitimlerin verilmediği belirlenmiştir. Anahtar kelimeler: İş sağlığı, iş güvenliği, ortaokul, okul müdürü, tehlike ve risk