Ortognatik cerrahi hastalarında konik ışınlı bilgisayarlı tomografi görüntülemelerinde kondiler değişikliklerin incelenmesi

Giriş ve Amaç: Dentofasiyal deformiteler; maksillo-mandibular kompleksin normal pozisyonundan klinik olarak anlamlı düzeyde deviasyonu olarak tanımlanmakta ve oklüzyon bozuklukları ile sonuçlanmaktadır. Oklüzyon bozukluklarının tedavisinde ortognatik cerrahi ile tedavi yaygın bir şekilde uygulanmaktadır. Bu çalışmada konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (KIBT) görüntülemeleri kullanılarak ortognatik cerrahinin mandibular kondilin metrik ölçümleri üzerine etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Materyal ve Metod: Tanımlayıcı tipte kesitsel tasarıma sahip bu tez çalışması Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi'nde 2013 ve 2023 yılları arasında kemik gelişimini tamamlamış ve genel anestezi altında bilateral sagittal split ramus osteotomisi ve Le Fort I osteotomisi geçirmiş 50 hasta ile yürütülmüştür. Çalışmada kullanılacak olan demografik veriler yaş (yıl), cinsiyet iken, klinik veriler arasında oklüzyon sınıfı (Class II, Class III), ameliyat türü ve tarihi, maksilla ve mandibulaya uygulanan müdahaleler (advancement, setback, sarkıtma, rotasyon) yer almıştır. KIBT ölçümleri; preoperatif ve postoperatif 6.-12. aylardaki görüntüler üzerinden yapılmıştır. Çalışmada ölçümler için kullanılacak KIBT görüntüleri üzerinde doğrusal, açısal ve volümetrik ölçümler kullanılarak değerlendirme yapılmıştır. Görüntülerde yapılacak metrik ölçümler ile mandibula kondilindeki değişimler incelenmiştir. Hastaların demografik ve klinik özellikleri ile preoperatif dönem metrik ölçümleri, postoperatif dönem metrik ölçümleri ve iki ölçüm arasındaki değişim miktarı arasındaki ilişki araştırılmıştır. Bulgular: Çalışma 31'i (%62) kadın, 19'u ise (%38) erkek toplam 50 hasta ile yürütülmüştür. Erkeklerin ortanca yaş değerinin kadınlara göre 4 yaş daha ileri olduğu belirlenmiş, cinsiyete göre yaş dağılımları arasındaki farklılık istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0,011). Hastalara ait preoperatif ve postoperatif KIBT görüntülerinden elde edilen verilerin analizi sonucunda; sağ mandibular düzlem açısı (MDA), sol MDA, sağ kondil derinliği, sol kondil derinliği, sağ kondil genişliği, sol kondil genişliği, sağ kondil uzunluğu ve sol kondil uzunluğu arasında anlamlı farklılık saptanmamıştır. Sağ aksiyel kondiler açı, preoperatif 19,0 iken postoperatif dönemde bu değer anlamlı bir şekilde artarak 21,2 saptanmıştır. Benzer şekilde, sol aksiyel kondiler açı ve sol koronal kondiler açı preoperatif dönemde sırası ile 16,5 ve 82,2 iken, postoperatif dönemde anlamlı bir şekilde artarak sırası ile 21,2 ve 82,6 olarak bulunmuştur. Kondil hacim ölçümlerinin cinsiyete göre dağılımları incelendiğinde; hem sağ (Δ sağ kondil hacmi) hem de sol kondil hacim değişiminin (Δ sol kondil hacmi) cinsiyete göre anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiş, erkeklerde anlamlı düzeyde Δ sağ kondil hacmi ve Δ sol kondil hacminin daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Sonuç: Operasyon öncesi ve operasyon sornrası KIBT ölçümleri karşılaştırmalarında farklı sonuçlar elde edilmiştir. Ortognatik cerrahinin kondil konumlanmasındaki etkisinde temporomandibuler eklemin (TME) kompleks yapısı ile birlikte remodeling ve adaptasyon sürecine etkisi olan birçok lokal faktörün rolü söz konusudur. Anahtar kelimeler: Dentofasiyal deformite, oklüzyon bozuklukları, ortognatik cerrahi, konik ışınlı bilgisayarlı tomografi.