Osmanlı Ceza Hukukunda adil yargılama ilkesi

Adil yargılanma fikri insan haklarının temelini oluşturmaktadır. Adil yargılama ilkesi, bütün insan haklarını koruyucu nitelikte bir ilkedir. Adil yargılama ilkesinin ihlâli durumunda diğer bütün haklar yok olma tehlikesiyle karşılaşabilir. Bu sebeple, sanık gerçekten suçlu da olsa adil yargılanma hakkına sahiptir. Adil yargılama ilkesi, adil bir yargılama için gerekli olan unsurları güvence altına alarak, yargılamanın hakkaniyete uygun ve adil bir biçimde yerine getirilmesini amaçlamaktadır. Adil yargılanma hakkı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi tarafından kişilere tanınan temel ve evrensel bir insan hakkıdır. Adil yargılama ilkesi, günümüzdeki şekliyle hukuki metinlerde yer almadan önce çeşitli tarihi süreçlerden geçmiştir. Eski Türklerin sahip olduğu "devletin temelinin adalete dayandığı" anlayışı, İslâmiyet'in kabul edilmesinden sonra kurulan Türk devletlerinde ve özellikle Osmanlı Devleti'nde benimsenmiştir. Türk devlet geleneğinin önemli ilkelerinden biri olan "adaletle hükmetme", "halka adil davranma" kuralı Osmanlı Devleti'nin yönetim felsefesinin temelini oluşturmuştur. Osmanlı Hukuku'nun en önemli amaçlarından biri adaletin yerine getirilmesidir. Osmanlı ceza muhakemesinde adil yargılama, konulan ilkelerle gerçekleştirilmiştir. Buna göre, Osmanlı Devleti'nde yaşayanların hak arama hakları ile tarafsız ve bağımsız mahkemelerde yargılanma hakları vardı. Osmanlı Hukuku'nda sanıkların alenî ve kanunî bir şekilde makul sürede yargılanma hakları da bulunmaktaydı. "Herkesin suçsuzluğunun asıl olması", "şüpheden sanığın yararlanması" ve "hakkaniyete uygun yargılanma hakkı" gibi ilkeler de Osmanlı ceza yargılamasında adaleti gerçekleştirmeye, haksızlığı ve hakkın kötüye kullanılmasını önlemeye yönelik ilkelerdir. Osmanlı Devleti'nde, hem Klasik Dönemde hem Tanzimat Dönemi'nde yargılamalarda adaletin gerçekleştirilmesi sağlanmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Adalet, Osmanlı Yargılaması, Kadı, İlkeler, Tanzimat.