Osmanlı'dan Cumhuriyete Türkiye'de öjeni: Tartışmalar ve pratikler (1908-1946)

Bu çalışmada Geç Modern Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Dönemleri'nde (1908-1946) bir nüfus ıslahı pratiği olarak öjeni düşüncesi hakkında yapılan tartışmalar ve Türkiye'nin bahsi geçen dönemdeki nüfus, kamu sağlığı, antropoloji çalışmaları ve beden terbiyesi politikalarında öjeninin rolü ele alınmıştır. Çalışmanın amacı, II. Meşrutiyet'ten II. Dünya Savaşı'nın sonuna kadar olan süreçte Türkiye'de öjeniye yönelik tartışmalara ve bu hususta yapılan uygulamalara bir açıklık getirmeye çalışmaktır. Ayrıca Türkiye'de döneminin birçok ülkesinde görüldüğü gibi bir negatif öjeni pratiği olup olmadığı sorusuna açıklık getirmektir. Çalışmanın giriş kısmında öjeni kavramının tarihsel gelişim sürecinden ve 19-20. yüzyıllar arasında İngiltere, ABD ve Almanya'daki pozitif ve negatif öjeni pratiklerinden bahsedilmiştir. Bu kısımda amaçlanan öjeni ve bu kavramla ilişkili diğer kavramlara açıklık getirmek ve dünya üzerinde öjeninin çoğunlukla desteklendiği ülkelerdeki pratiklerini pozitif ve negatif yönleriyle incelemektir. Çalışmanın birinci bölümünde Türkiye'de öjeni düşüncesinin tarihsel süreçteki seyri ele alındı. Öjeni kavramının Türkiye'de ne zaman gündeme geldiği ve aydınların öjeniyi hangi boyutlarıyla mercek altına aldıkları incelendi. İkinci bölümde Türkiye'de nüfus bağlamında öjeni tartışmaları ve pratikleri değerlendirildi ve bir nüfus ıslahı politikası olarak görülen öjeninin Türkiye'nin nüfus politikalarına olan etkisi incelendi. Üçüncü bölümde Türkiye'nin kamu sağlığına yönelik çalışmalarında öjenik politikalar ve onun çocuk ölümleriyle mücadele, sosyal hastalıklar ve engellilerin rehabilitasyonlarına olan etkisi değerlendirilmeye çalışıldı. Dördüncü bölümde biyolojik ırkçılık ve antropolojinin öjenik söylemler ile yeniden kurgulanmasına bir açıklık getirilmeye çalışılarak Nazi Almanyası ve ABD'deki örnekleriyle kıyaslanarak Türkiye'deki antropoloji bağlamındaki öjeni pratikleri incelendi. Son bölümde ise sağlam bedenli ve sağlam seciyeli nesiller yetiştirmenin vasıtası olarak görülen beden terbiyesi ve spor çalışmalarındaki öjeni pratikleri incelendi. Anahtar Kelimeler: Öjeni, Nüfus, Kısırlaştırma, Halk Sağlığı, Sıtma, Frengi, Verem, Antropoloji, Irkçılık, Beden Terbiyesi, Spor, Jimnastik