Osmanlı Devleti`nde öğretmen okullarının kuruluşu ve işleyişi

Osmanlı Devleti'nde XIX. Yüzyılda batı dünyası örnek alınarak yapılanreformlar sürecinde öğretmenleri yetiştirmek için açılan ?Öğretmen Okulları? bu tezinkonusunu oluşturmaktadır.Öğretmen Okulları kurulmadan önce öğretmen yetiştirmek için devletin belirlibir programı ve kurumu yoktu. Eğitim öğretim işleri tamamen vakıfların ve medreseninkontrolü altındaydı. Devlet batılılaşma çalışmaları çerçevesinde yaptığı yeniliklerieğitim kurumlarında da uygulamaya başlayınca, bu alanda öncelikle, öğretmenlerin yeniöğretim yöntemleriyle yetiştirilmesi gerçeğini görmüştür. Bu amaçla yeni öğretimyöntemleriyle öğretmen yetiştirmek amacıyla ilk olarak 1848'de Dârülmuallimûn-iRüşdû açılmıştır. Okulun ilk müdürlerinden ünlü Ahmet Cevdet Paşa, kaliteli vedisiplinli bir eğitim ortamı sağlamaya çalışmış ve okulun temellerini atmıştır.Ortaokul seviyesindeki okullara öğretmen yetiştirmek amacıyla açılanDârülmuallimûn-i Rüşdû'nin ardından İlkokul diyebileceğimiz okulların öğretmenlerininyetiştirilmesi için de 1868'de Dârülmuallimûn-i Sıbyan açılmıştır. Bu okulun açılışınınsonraya bırakılmasında, bu seviyedeki öğrencilerin eğitiminin genellikle hocalarınkontrolündeki mahalle mekteplerinde verilmesiydi. Devrin yenilikçi yöneticileri, henüzyenileşme çalışmalarının başlarında böyle bir kitleyi karşılarına almakistemediklerinden öncelikle sayıları oldukça az olan ortaokul seviyesindeki öğretmenleriçin okul açmaya yönelmişlerdir.1869 Maarif Nizamnamesi'yle öğretmen yetiştirme konusuna yeni birdüzenleme getirilmiş ve önceden açılmış olan öğretmen okulları birleştirerek büyük birÖğretmen Okulu'nun kurulması planlanmıştır. Rüşdû, İdadi ve Sultani olarak üç bölümve her bölüm Fen ve Edebiyat sınıfları olmak üzere iki sınıf olarak açılması planlananbu okul, 1874 yılında Sıbyan ve Rüşdûye bölümlerine İdadi bölümü eklenmiş olarakaçılabilmiştir. Yine aynı Nizamname ile ilk ve orta okul seviyesindeki okullaraöğretmen yetiştirmek amacıyla açılması planlanmış olan Kız Öğretmen Okulu(Dârülmuallimât) da 1870'de açılmıştır. Yeni öğretim yöntemleriyle kız öğretmenleryetiştirecek olan bu okulun açılışı, kızların eğitimine verilen önemi göstermesibakımından oldukça önemlidir.Çağın gereklerine uygun olarak açılmaya çalışılan bu Öğretmen Okulları, TürkEğitim Tarihi'nde öğretmen yetiştirme bakımından çok önemli bir yere sahiptir. XX.Yüzyıl başlarına kadar kendilerine ait Talimât ve Nizamnâmeler ile işleyişleridüzenlenmiş olan ve Cumhuriyet dönemi eğitimcilerini, eğitim yöneticilerini yetiştirenbu okullar, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e miras kalan önemli kurumlardandır. İstanbul'dakurulduktan sonra Anadolu'nun çeşitli vilayetlerinde de kurulan Erkek ÖğretmenOkulları'nın sayısı 1900'lü yılların başında 30'u bulmuştur. Kız Öğretmen Okulları ise1910'lardan sonra Anadolu'da açılmaya başlanmıştır.Öğretmen Okullarıyla beraber öğretmenlik, Osmanlı Devleti'nde bir meslekhaline gelmiş ve okullara öğretmen atamalarında bu okulların mezunları öncelikkazanmıştır. Öğretmen Okulları öğrencileri okulda oldukları sırada belirli bir miktarburs almaktaydı ve mezun olduktan sonra da zorunlu hizmetle yükümlüydüler. KızÖğretmen Okulları mezunu kızların öğretmen olarak devlet tarafından atanması ise odönemde devletin kadınların çalışmasını kendi eliyle sağlaması açısından ayrıca dikkatedeğer bir husustur.