Osmanlı Devleti'nde veliahtlık kurumu (1908-1922)

Altı yüzyılı aşkın bir süre boyunca tarih sahnesinde yerini alan Osmanlılar, tedrici olarak bürokratik karakteri baskın, merkeziyetçi, pratik, reel politik ve akılcı bir monarşi inşa etmede büyük bir maharet göstermişlerdir. Osmanlıların bu başarıyı yakalamalarının ardında yatan sebeplerden birisi de değişen koşulların gerektirdiği kurumsal düzenleme ve yenilikleri yapabilme becerisini gösterebilmeleridir. Dolayısıyla, Osmanlı müesseseler tarihi aynı zamanda Osmanlıların değişen dünya koşullarına uyum ve esneme becerisini mahirane bir şekilde uyguladıkları bir tarihtir. Osmanlılar klasik dönem boyunca özellikle II. Selim ve III. Murat dönemlerinde tek şehzadeye tek sancak uygulaması ile bir tür veliahtlık yöntemini klasik sancak geleneği çerçevesinde onaylamışlardır. XVI. yüzyıl sonu XVII. yüzyılın ilk çeyreğinde kafes sistemi olarak bilinen şehzade yetiştirme yöntemiyle, paralel bir şekilde gelişen ekberiyet ilkesiyle, ekber şehzadenin veliahtlığı da teyid etmiştir. Bu durum ise bir bütün olarak kafes kurumunun aynı zamanda bir veliahtlık sistemi olması sonucunu doğurmuştur. Osmanlı tarihinde, XIX. yüzyılda tarihsel ve maddi temelleri atılan veliahtlık makamı, 23 Temmuz 1908'de II. Meşrutiyetin ilanından hemen sonra faaliyete geçmiş ve bu tarihten itibaren makamın kurumsallaşması adına maddi, yasal ve fiili çok önemli girişimler ve düzenlemeler gerçekleştirilmiştir. Bu atılımlar ve düzenlemeler sayesindedir ki osmanlı devletinde bir veliahtlık müessesesinden bahsetmek mümkün hale gelebilmiştir. Bu noktada çalışmamızın amacı, Osmanlıların XX. yüzyılın başlarında dünya devletler sistemi ile uyumlu bir veliahtlık kurumu inşa etme adına gösterdikleri çaba ve girişimleri anlamak ve açıklamak olacaktır.