Osmanlı döneminde taşrada müzecilik hareketleri

Osmanlı Devleti 1846 yılından itibaren resmi olarak müzecilik hareketlerine başlamıştır. Bu hareket aslında Batılı devletlerin yağmacı hareketlerine karşı bir önlem olarak başlamıştır. Devamında daha kurumsal bir işleyiş kazanmış ve ülkenin dört bir yanına yayılmıştır. İlk olarak Aya İrini Kilisesi, Fethi Ahmet Paşa tarafından müzeye dönüştürülmüştür. Bu sürecin devamında Osmanlı toplumu da eski eser konusunda bilinçlenmeye başlamıştır. Ülkenin her bölgesinden başkent İstanbul'a eski eserler muhafaza edilmesi için gönderilmiştir. Ülke toprakları eski eser açısından o kadar zengindi ki Aya İrini Kilisesi kısa süre sonra yetersiz gelmeye başlamıştı. Bu sebeple daha geniş bir alan olan Çinili Köşk'e geçilmiştir. Devamında burada da ek binalar yapılarak eserlerin hem sergilenmesi hem de korunması için mekanlar elde ediliyordu. Ülkede eski eserlerin başlangıçta gönderileceği tek yer başkentti. Fakat hem müze binalarının yetersizliği hem de ülkenin içinde bulunduğu ekonomik koşullar bu durumu zamanla güçleştirmeye başlamıştı. Çünkü eski eserlerin başkente nakledilmesi oldukça masraflı bir işti. Ama bütün bu sorunlara rağmen de eserlerin korunması gerekiyordu. İşte bu sebeple ülkenin başkent haricindeki taşra olarak anılan bölgelerinde de müze yapıları oluşmaya başladı. Konya, Bursa, Selanik, Kudüs, Sivas, Antalya, Ankara, Yanya ve Bergama'da eski eserlerin korunması için bilhassa idadi binalarının uygun bir bölümü kullanılmaya ve müze şubesi olarak anılmaya başlandı. Müzecilik kavramı oluşurken bu alanla ilgili de görevlendirmeler ortaya çıkmıştır. Eski eserlerin hem korunması hem de muhafaza edilecek alana gönderilmesi için "fahri müze memuru" statüsünde bireyler atanmaya başladı. Bu kişiler genellikle devlet tarafından bu alanda güvenilirlik kazanmış kişilerden seçilmiştir. Eğitim veya müzecilik alanıyla ilgili bilgi sahibi olma şartı aranmamıştır. 19.yüzyıl sonu ve 20.yüzyıl başlarını kapsayan dönemde yaşanan müze ve eski eserlerle ilgili hareketlilikler çalışmanın ana konusunu teşkil etmektedir. Başlıca kaynak olarak Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi'nde yer alan belgeler kullanılmıştır. Arşiv belgelerinin yanı sıra güncel kaynaklar da incelenmiştir. Gerekli çıkarımlar güncel kaynaklar ve arşiv belgelerinden elde edilen bilgilerle yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, müze, taşra, eski eser