Osmanlı'nın son döneminde İlmü'n-Nefs'ten psikolojiye geçiş

Bu çalışmada psikolojinin felsefeden ayrılarak bağımsız bir bilim olduğu dönemde Osmanlı aydınlarının eserlerinde konu, problem, yöntem, kavram ve kaynaklar bakımından nasıl bir değişimin meydana geldiği incelenmektedir. İlmü'n-Nefs'ten psikolojiye geçişin arka planı olarak Dârülfünun'daki psikoloji dersleri ele alınmaktadır. Ardından Osmanlı aydınlarının eserlerinde İslâm ve Batı düşüncesinin tesirleri araştırılmaktadır. Bu araştırmalarda bir kısım Osmanlı aydınlarının klasik İslâm düşüncesine sıkı bir şekilde bağlı kaldığı, bir kısmının sadece Batı'da meydana gelen gelişmelere yöneldiği ve büyük bir kısmının ise klasik İslâm düşüncesi müktesebatını terk etmemekle birlikte Batı düşünce dünyasındaki yeni gelişmeleri de yakından takip ettiği görülmektedir. Değişimin unsurları olarak Osmanlı'nın son döneminde telif edilen psikoloji eserlerinde konularda meydana gelen genişleme ve derinleşme, ortaya çıkan yeni konular, yöntemsel değişim, kavramlar, kaynaklar ve meselelerde meydana gelen değişimler incelenmekte ve değerlendirilmektedir. Bu bağlamda metafizik temelli nefs ilminin psikoloji bilimi ile olan irtibatı ve yaşanan değişim ortaya koyulmaya çalışılmaktadır.