Osmanlı şair tezkireleri, 1538-1610: Edebi tür, edebiyatçılar ve imparatorluk

Bu tez Osmanlı şair tezkirelerinin (teẕkiretü'ş-şuʿarā) ilk evresini ele almaktadır. Tezin temel iddiası, 1538 ile 1610 arasında üretilen tezkirelerin kendine özgü bir edebi tür oluşturduğudur. Tezde Osmanlı tezkireciliğinin bu ilk aşamasının özgül yönleri betimlenmekte ve dönemin siyasi gelişmeleri, elit sosyolojisi ve kültürel kaygıları bağlamında anlaşılmaya çalışılmaktadır. Tezkirenin bu dönemdeki benzersiz gelişimi, imparatorluğun on altıncı yüzyılda yeni bir gelişim evresine girmesiyle, özellikle de erken modern bir imparatorluğun idari, ideolojik ve kültürel hegemonyasını tesis etmek için muhtaç olduğu yeni bir edebi dil ve yazılı kültürün kuruluşuyla ilişkilendirilmektedir. Yeni yazılı kültürün üzerinde yükseldiği temel olan Türkçe şiir, bu dönemde müstakil bir bilgi ve kültürlenme sahası haline geldi. Devlet hizmetinde çalışacak yeni kadroların yetişmesinde rol oynadı ve Türkçe'ye dayalı her türlü entelektüel, uygulamalı ve ideolojik sahaya nüfuz etti. Dönemin şiir kültürü tamamen enformel sosyalleşme örüntüleri üzerinden yürüyor ve önemli bir sözlü kültürel boyut taşıyordu. Ancak bu örüntülerdeki istikrar sahaya bir kurumsallık veriyordu. Tezkireler de bu enformel sahanın adı konmuş somut bir nesneye dönüşmesine ve kurumsallaşmasına büyük katkıda bulundular. Tezkireler bu şiir kültürünü yaratan elitlerin yapısını mükemmel bir şekilde yansıtıyorlardı: Saray çevresinde kümelenmiş, küçük ve kaynaşmış, kendi içinde görece tabakalaşmamış ve uzmanlaşmamış, kamusal hayatları ile özel hayatları iç içe geçmiş bir imparatorluk hizmetkârları topluluğu.