Osmanlı taşra teşkilatında yenilikler

Klasik dönem Osmanlı taşra idaresi; birer askeri-idari ünite olan eyaletler ve sancaklar şeklinde teşkilatlanmıştır. Beylerbeyleri ve sancakbeyleri padişahın idare alanındaki temsilcileri idiler. Yargı alanında ise padişahın temsilcisi kadı idi Kaza, bir kadının yargı çevresini ifade ediyordu. XVII. ve XVIII. yy.larda sancak yöneticisi olarak; hasların idaresi ile görevlendirilen voyvodalar ile İstanbul'da oturan bir vezir adına sancağı yönetmek üzere görevlendirilen mütesellimler de görev yapmaktaydı. Bunlar genellikle yerli ailelerden seçilmekteydiler. Ayanların da güçlenmesi ile birlikte, bu dönemde taşra idaresinin merkezin kontrolünden uzaklaştığı görülür, özellikle II. Mahmut döneminde merkezin taşra üzerindeki etkinliğinin arttırılması için girişimlerde bulunuldu. Ayanlarla mücadele edildi Bunun yerine muhtarlık teşkilatı kuruldu ve yaygınlaştırıldı. Tanzimat Fermanı'nın ilam ile birlikte, imparatorluk büyük bir değişim dönemine girdi. Valilerin mali alandaki yetkileri, sancaklara muhassıl adlı mali yöneticiler atanmak suretiyle, azaltıldı. Muhassıllara yardımcı olmak üzere, muhassıllık meclisleri kuruldu. İltizam usulü kaldırıldı ise de bir müddet sonra tekrar eski uygulamalara dönüldü. Ardından muhassıllık kaldırıldı. Muhassıllık meclisleri ise eyalet meclisleri adıyla çalışmalarına devam etti. Bu arada, alt bir idari birim olarak kaza' lar kuruldu. Islahat Fermanı ile özellikle gayri müslim tebaanın yönetime katılması için bazı tedbirler öngörüldü: taşra meclislerinde seçim usulleri değiştirildi Osmanlı idarecileri, Avrupalı devletlerin ve gayrimüslim cemaatlerin taşra idaresinde arzuladıkları adem-i merkeziyetçi yapıya, devletin bütünlüğü için tehlike oluşturacağı düşüncesi ile, karşı çıktılar. Fransız taşra idari sisteminden de etkilenilerek yetki genişliğine dayalı vilayet sistemi benimsendi. 1864 Vilayet Nizamnamesi ile vilayet, liva ve kaza idari birimleri ve her birinde, idare meclisleri oluşturuldu. Ayrıca liva temsilcilerinden meydana gelecek bir vilayet umumi meclisi kuruldu. Bir yerel yönetim birimi olarak köy idaresi de ayrıntıları ile tanımlandı. Nizamnamenin ilk uygulaması, Mithat Paşa'nın valiliği altında Tuna Vilayetinde yapıldı. Zamanla İmparatorluğun diğer bölgelerinde de uygulamaya gecikti. 1871 tarihli İdare-i Umumiye-i Vilayet Nizamnamesi ile uygulamada görülen eksiklikler giderildi. Özellikle Avrupalı devletlerin talepleri sonucu kaza bünyesinde nahiyeler ve nahiye meclisleri kuruldu. Nahiye meclisleri köy ihtiyar heyetlerinin Üyelerinden meydana getirildi. 1871 Nizamnamesi 1913 yılına kadar yürürlükte kaldı.