Freemasonry in the Ottoman lands: A transnational history

Osmanlı topraklarında masonluk ile erken karşılaşmalar on sekizinci yüzyılda gerçekleşti. Masonluğun, bir sosyokültürel kurum olarak gelişimi ise Kırım Savaşı sonrası oldu ve bu tarihten itibaren çeşitli etnik ve dini temelden gelen Osmanlı tebaası, İstanbul ve İzmir ile Balkanlar, Mısır ve Filistin'de sayıca artan localara katılımlar gösterdi. 1908 yılındaki Jön Türk Devrimi sonrası Osmanlı masonluğu kendi bağımsız yönetim otoritesini oluşturdu ve İttihād ve Terakki Cemiyeti'nin bir siyasi aktör olarak ön plana çıktığı bu dönemin siyasi iklimi içinde yer aldı. Osmanlı masonluğunun on dokuzuncu yüzyılın ortasından itibaren gelişen önemli bir özelliği imparatorluğun çeşitli unsurlarına yönelik kapsayıcılığı idi. Bu unsurlara mensup masonlar, Osmanlı masonluğunu, Yeni Osmanlılar hareketi ve sonrasında Jön Türkler tarafından temsil edildiği şekliyle imparatorluğun kalan topraklarında bir arada yaşayabilme amacına yönelik bir araç olarak benimsediler. Bu çalışma, on sekizinci yüzyılın sonundan, Osmanlı İmparatorluğu'nun Birinci Dünya Savaşı sonunda yıkılışına kadar olan sürede Osmanlı masonluğunu, imparatorluğun geniş sosyopolitik manzarası içinde konumlandırmayı amaçlamaktadır. Osmanlı masonluğunun bahsi geçen dönem içinde tarihi olarak önemi, pek çoğu imparatorluğun kültürel ve siyasi tarihi içinde önemli yere sahip olan ve Osmanlı toplumunun çeşitli etnik ve dini kökenlerinden gelen fertlerinin masonluk içindeki varlığına ek olarak, bu dönemde gelişen çeşitli sosyopolitik süreçler ile Osmanlı masonluğunun ilişkisinden kaynaklanmaktadır.