Otistik çocuklarda görülen davranış problemlerinin azaltılmasında hareket eğitimi ve fiziksel aktivitelerin ilişkisi

Bu araştırmanın amacı, otistik çocuklarda görülen davranış problemlerinin düzeltilmesi ile hareket eğitimi ve fiziksel aktivitelerin ilişkisini incelemektir. Araştırma, tek denekli deneysel bir çalışma olup, modeli ise ön test - son test kontrol gruplu desenle yapılmıştır. Belirlenen amaç doğrultusunda, Aydın İlinde Milli Eğitim Bakanlığına bağlı bulunan, otistik çocukların eğitim - öğretim gördükleri, "Özel Eğitim ve Uygulama Merkezi"nde ki; yirmi dört çocuktan (24) , 6-10 yaş aralığında olan, on dört (14) çocuk ile çalışmanın yürütülmesi planlanmıştır. Çalışma iki aşamada yürütülmüştür; Birinci aşamada; Özel eğitim ve Uygulama Merkezinde eğitim-öğretim görmekte olan ve araştırmanın örneklemini oluşturan çocukları tanıyabilmek, çocukların problem davranışları hakkında bilgi sahibi olabilmek amacıyla, çocukları tanıyan kişilerden (Aileleri, Öğretmenleri, Kurum Psikologu) çocuklarla ilgili bilgiler toplanarak, müdahale edilecek problem davranışlar, kullanılacak yöntem ve tekniklerin belirlenmesi için araştırma ekibi tarafından ( Sorumlu araştırmacı, Yardımcı araştırmacı, Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi, Çocuk ve Ergen Psikologu) uygulamaya başlamadan önce bir ön değerlendirme yapılmıştır. Değerlendirme sonucu birbirine yakın özellikler taşıyan on dört (14) çocuktan, random olarak belirlenen altı (6) çocuk ile deney grubu, diğer sekiz (8) çocuk ile de kontrol grubu oluşturulmuştur. İkinci aşama da ise; Deney ve Kontrol grubundaki çocukların ailelerine "Vineland Sosyal Uyum ve Davranış Ölçeği" ön-test olarak uygulanmıştır. Daha sonra, otistik çocukların düzeylerine göre hazırlanmış olan bir eğitim programı (oyun formatlı hareket eğitimi ve fiziksel aktivitelerden oluşan), on (10) hafta boyunca, haftada iki (2) gün, bir (1) saat olarak araştırmacı tarafından deney gurubundaki çocuklara uygulanmıştır. Kontrol grubuna ise rutin olarak almakta oldukları eğitimin dışında hiçbir aktivite uygulanmamıştır. 10 (On) hafta sonun da Deney ve Kontrol grubundaki çocukların ailelerine Vineland Sosyal Uyum ve Davranış Ölçeği tekrar son-test olarak uygulanmıştır. On (10) hafta süren çalışmada deney grubuna yaptırılan hareket eğitimi ve fiziksel aktiviteler araştırmacı tarafından video ile kayıt altına alınmıştır. Araştırma sürecinin sonunda, Deney ve Kontrol grubundaki çocukların davranış problemlerinin görülme sıklığı ve süresindeki değişiklikleri görebilmek ve istatistiksel olarak bir karşılaştırma yapabilmek için, uygulamaya başlamadan önceki bir (1) haftalık zaman dilimi, uygulamanın başladığı ve devam ettiği on (10) haftalık zaman dilimi ve uygulama sona erdikten sonraki bir (1) haftalık zaman dilimi olmak üzere toplam on iki (12) haftalık zaman dilimi ailelerin doldurduğu Davranış Takip Çizelgeleriyle kayıt altına alınmıştır. Davranış Takip Çizelgeleri araştırmacı tarafından ailelere haftalık olarak verilip, yine haftalık olarak düzenli bir şekilde ailelerden geri alınmıştır. Deney grubuna uygulanan, Hareket Eğitimi ve Fiziksel Aktivitelerin dayandırıldığı temel eğitim yaklaşımı "Uygulamalı Davranış Analizi" dir. Bu çerçevede her süreç yeniden yapılandırılmış ve mümkün olduğunca video kayıtlarıyla tespit edilmiştir. Her ne kadar "Vineland Sosyal Uyum ve Davranış Ölçeği" gibi nicel bir yön bulunsa da toplam denek sayısı 6+8 = 14 gibi kısıtlı sayıda olması nedeniyle araştırma verileri ağırlıklı olarak nitel yöntemlerle toplanmıştır. Bu testlerden elde edilen bulgular SPSS istatistik programı ile değerlendirilmiştir. Gruplar arası karsılaştırmalarda "Mann Whitney U" testine, Grup içi karsılaştırmalarda ise "Wilcoxon testine" başvurulmuştur. Tip 1 hata için α= 0.05 ve 0.01 düzeyi alınmıştır. Sonuç olarak; deney grubundaki otistik çocuklara uygulanan, hareket eğitimi ve fiziksel aktivitelerin, deney grubundaki çocukların problem davranışlarında, kontrol grubundaki çocuklara göre azalan bir fark olduğu ve istatistiksel olarak deney grubunun lehine anlamlı olduğu saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Otizm, Hareket Eğitimi, Fiziksel Aktivite, Beden Eğitimi, Oyun, Problem Davranış, Sosyalleşme