Otizm spektrum bozukluğu tanılı hastalarda bipolar bozukluk gelişimi ile VEGF, IGF-1 ve FGF-2 faktörlerinin ilişkisinin incelenmesi

Arka plan ve amaç: Otizm spektrum bozukluğu (OSB), belirtileri çocukluk çağında başlayan, sosyal alanda yetersizlikler ve sınırlı, tekrarlayıcı davranışlar ve ilgi alanları ile seyreden nörogelişimsel bir bozukluktur. OSB; dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB), anksiyete bozuklukları, duygudurum bozuklukları gibi diğer psikiyatrik bozukluklarla sıklıkla birlikte bulunabilir. Birlikte ortaya çıkan duygudurum sorunları, OSB tanılı olguların yaşam kalitesi üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Bu nedenle OSB tanılı olgularda bipolar bozukluğun (BB) doğru tespiti, daha hedefe yönelik bir tedavi verilmesini sağlayabilir ve hastaların işlev düzeyini ve yaşam kalitesini iyileştirebilir. Bununla birlikte, OSB tanılı gençlerde komorbid bozuklukların doğru bir şekilde tanılanması, semptom sunumundaki önemli örtüşmeler, tanısal gölgeleme, standart tanı kriterlerinin uygunluğuna ilişkin sorunlar ve fenomenolojik verilerin yetersizliği nedeniyle zor olmuştur. OSB tanılı olgularda duygudurum bozukluklarının etiyolojik yolları, birbirleriyle etkileşim halinde olan genetik, bilişsel, sosyal/davranışsal sistem ve fizyolojik/nörobiyolojik mekanizmalar içerir. Literatür incelendiğinde, beyin kaynaklı nörotrofik faktör (BDNF), vasküler endotelyal büyüme faktörü (VEGF), fibroblast büyüme faktörü (FGF)-2, sinir büyüme faktörü (NGF), insülin benzeri büyüme faktörü (IGF)-1 vb. gibi çoklu nörotrofik ve/veya büyüme faktörü sistemlerinin nöroplastisitede anahtar rol oynadığı görülmekte ve nörotrofik/büyüme faktörü sistemlerinin disfonksiyonunun, duygudurum bozukluklarının patofizyolojisinde ve tedavisinde kritik bir rol oynayabileceği anlaşılmaktadır. Bu nedenle OSB tanılı olgularda BB gelişimi ile VEGF, IGF-1 ve FGF-2 faktörlerinin ilişkisinin incelenmesi hastalığın patofizyolojisi, tanı ve tedavisine yönelik önemli katkılar sağlayabilir. Yöntem: Çalışma, olgu grubu ve kontrol grubu olmak üzere iki gruptan oluşmaktaydı. Olgu grubuna DSM-5 tanı kriterlerine göre OSB ve BB tanısı almış 40 katılımcı, kontrol grubuna DSM-5 tanı kriterlerine göre OSB tanısı almış ancak duygudurum bozukluğu tanısı bulunmayan 40 katılımcı dahil edildi. Olgu grubu ve kontrol grubu yaş ve cinsiyet açısından benzerdi. Çalışma örnekleminin klinik ve sosyodemografik özelliklerini değerlendirmek için sosyodemografik veri formu, psikiyatrik tanıları değerlendirmek için Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli DSM-5-Türkçe (ÇDŞG-ŞY-DSM-5-T), otizm şiddetini değerlendirmek için Çocukluk Çağı Otizm Değerlendirme Ölçeği, sorunlu davranışlarını ve uykularını değerlendirmek için Sorun Davranışlar Kontrol Listesi ve Çocuklar için Uyku Bozukluğu Ölçeği, yaşam kalitesini değerlendirmek için Çocuklar için Yaşam Kalitesi Ölçeği okul ile ilgili sorunlar bölümü kullanıldı. Ayrıca olgu grubunun klinik özelliklerini değerlendirmek için Klinik Global İzlenim Ölçeği ve Çocukların Klinik Genel Değerlendirme Ölçeği kullanıldı. Her iki gruptan yaklaşık 5-8 ml venöz kan alınmıştır. Serum örnekleri ELISA yöntemi ile değerlendirilerek VEGF, IGF-1 ve FGF-2 düzeyleri ölçülmüştür. Bulgular: Olgu grubunun serum VEGF ve FGF-2 düzeyleri kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (sırasıyla p=0.002, p=0.021). İki grup arasında serum IGF-1 düzeyleri arasında fark saptanmamasına rağmen, IGF-1 düzeyleri olgu grubunda BB şiddeti ile negatif, BB epizod sayısı ile pozitif korelasyon göstermekteydi. Olguların BB ilk tanı yaşı küçüldükçe VEGF düzeyi artmıştır. Olguların CGAS skoru ile serum FGF-2 düzeyi negatif korelasyon göstermekteydi. Faktör düzeyleri ile OSB şiddeti, sorunlu davranışlar, uyku bozuklukları ve yaşam kalitesi arasında bir ilişki saptanmamıştır. Sonuç: Bu çalışmadaki veriler serum VEGF ve FGF-2 düzeylerindeki farklılığın OSB tanılı çocuklarda BB gelişiminin etiyopatogeneziyle ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. VEGF ve FGF-2, OSB tanılı çocuklarda BB gelişimini saptamak açısından potansiyel bir biyobelirteç olabilir. Bunun için daha geniş örneklemlerde, daha fazla sayıda çalışmaya ihtiyaç vardır. Anahtar Sözcükler: Otizm Spektrum Bozukluğu, bipolar bozukluk, duygudurum bozukluğu, VEGF, IGF-1, FGF-2, biyobelirteç