A fuzzy decision making approach for distributor selection in automation sector

Bu çalışmanın amacı otomasyon sektöründeki bayi seçiminin öneminin araştırılmasıdır. Seçim aşamasında birçok ölçütün düşünülüp, incelenmesi gerekmektedir. Günümüzün dünyasında tüm firmalar risk faktörlerini ve riskin en aza indirilmesini dikkate almaktadırlar. Globalleşmenin bir sonucu olarak risk indirgenmesi gelecekteki kötü sonuçlarla karşılaşmamak adına önemli bir araç olup, bize seçim yapılacak alternatiflerin durumunu etüt yapma imkânı sağlamaktadır. Bu nedenden dolayı bazı ölçütlerin doğru bayinin bulunması adına uygulanması gerekmektedir. Ayrıca, başka bir açıdan, seçim sürecinde bu ölçütleri kullanmak, en faydalı distribütörü seçerek şirketlerin kârını artırabilmektedir. Bu çalışmanın, farklı ölçütler içermesi ve alternatifler arasından seçim yapma aşamasında bu ölçütlerden yararlanması ile bir Çok Ölçütlü Karar Verme (ÇÖKV) problemi olduğunu vurgulamak da önemlidir. Bayi seçim problemi daha önceden çalışma alanı olarak pek tercih edilmiş bir konu değildir. Bayi seçimi ile ilgili daha önceki çalışmalar araştırıldığında bulunanların çok sınırlı olduğu görülmüştür. Bununla birlikte tedarikçi seçimi ve tedarikçi risk faktörleri incelendiğinde iki konu arasında benzerlikler bulunduğuna kanaat getirilmiştir. Tedarikçi seçimi için risk faktörleri araştırıldığında, bazı parametrelerin aynı zamanda bayi seçiminde de kullanılabileceği bulunmuştur. Benzer bulunan ölçütlerin dışında ayrıca uzmanlar tarafından önerilen farklı ölçütler de seçim faktörü olarak işleme alınıp, değerlendirilmiştir. Mevcut daha önceden de kullanılmış olan ölçütler bu konuya uygun olarak tekrar değerlendirilip, yorumlanmıştır. Toplamda dokuz ölçüt seçim sürecine dahil edilip, hesaplamalarda kullanılmıştır. Bu çalışmada risk faktörlerinin tanımı ve bayi seçimine olan etkisi analiz edilmiştir. Aynı zamanda yöntemin çok ölçütlü bayi seçim problemine uygulanmasındaki önemi elde edilen bulgular ile gösterilmiştir. Kullanılan risk faktörleri yayın taraması ve karar vericilerin uzmanlığı ile belirlenmiştir. Ayrıca risk faktörlerinin önem dereceleri karar vericiler tarafından değerlendirilmiştir. Risk faktörlerinin en son ulaşılan kesin sayılı ağırlıkları ölçütlerin önem derecelerini göstermek için sıralanmıştır. Ama kesin sayılı ağırlıklar hesaplamalarda kullanılmamış olup, bunun yerine birleştirilmiş bulanık ağırlıklar alternatifler arasından seçim aşamasında kullanılmıştır. Göz önünde bulundurulan ölçütlere göre, partner olarak seçilen bayi, önerilen Sıralı Ağırlıklandırılmış Ortalama (OWA-Ordered Weighted Averaging) tekniği temelli ÇÖKV yaklaşımı ile bulunmuştur. Bu amaçla, daha önce de belirtildiği gibi, ölçütler tanımlanmıştır. Ardından, önem düzeyleri uzmanlar tarafından belirlenmiştir. Uzmanların ölçütlere ilişkin değerlendirmeleri OWA yöntemi ile birleştirilmiş ve sonuçlar bu modele göre sunulmuştur. Bu ölçütleri karşılayan bayi alternatifleri belirlenmeden önce, tüm adayların net risk puanları hesaplanmıştır. Adayların risk skorları en az riskliden, en riskliyi gösterecek şekilde tablolarda sunulmuştur. Ancak, seçim sürecini etkileyen bir kısıtlama vardır. Kısıt, distribütörlerin ana şirketten talep ettiği marj oranıdır. Bu amaçla, ana şirketin uzmanları da distribütörler tarafından talep edilebilecek marj için bir sınır değer tanımlamaktadır. Eğer bir distribütör, ürünleri eşik değerini aşan marjla satmak isterse, seçim sürecinden çıkarılır. Elde edilen hesaplamalara göre, en küçük risk değerine sahip ve marj oranı kısıtını sağlayan en uygun bayi, alternatifler arasından seçilmiştir. Ortaya çıkan model, bayi seçimi ve risk azaltma konusunda bayi modeli ile ortaklık yapmak isteyen firmalara yardımcı olacaktır. Anahtar Sözcükler: Distribütör Seçimi, Risk Ölçütleri, Risk Enküçültme, OWA Tekniği