Ova ve yayla koşullarında değişik anaçlar üzerinde bir yaşlı kiraz fidanı yetiştirme olanakları üzerinde araştırmalar

1 75 6. ÖZET Bu araştırma, 1991-1994 yıllan arasında Ç.U.Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Araştırma ve Uygulama Bahçesi ve Ç.O.Pozanü Tarımsal Araştırma ve Uygulama Merkezinde (POZMER) yürütülmüştür. POZMER ve Artvin Fidancılık Üretme İstasyonu Müdürlüğü'nden sağlanan kuş kirazı (Prunus avium L.), idris {Prunus mahaleb L.) ve yabani vişne (Praatrs cerasus L.) çekirdeklerinin, değişik katlama sürelerinden sonra araziye ekilmesiyle elde edilen çöğürler, Sakarya-Arifiye Fidancılık Üretme istasyonu Müdürlüğü'nden getirtilen idris çöğürleri ve Bölümümüze ait araştırma ve uygulama bahçesinde, hendek daldırmasıyla çoğaltılan vegetatif Colt {P. anam X P. pseudocerasus) anacı, aşılama çalışmalarında anaç materyali olarak kullanılmıstır. Değişik kaynaklardan sağlanan farklı türlere ait tohumluk kaynaklarının çekirdeklerinden çıkartılan çıplak embriyolar ile yapılan çimlendirme testlerinde; en yüksek çimlenme oranı, ak idris (POZMER) (% 66.67) ve en düşük çimlenme oram ise kuş kirazı (POZMER) (% 44.12) ve kuş kirazından (Artvin) (% 44.45) elde edilmiştir. Yapılan çıplak embriyo testinde; idris embriyolarının çimlenme güçleri yanında çimlenme hızlarının da yüksek olduğu, buna karşın kuş kirazı embriyolarının çimlenme gücü ve hızının daha düşük olduğu saptanmıştır. 0 (tanık), 60, 90 ve 120 gün süreyle katlanan tohumluk kaynaklarına ait çekirdeklerde katlama süresinin uzamasına paralel olarak sert kabuk çatlaması ve katlama ortamında çimlenme oranlarında artış saptanmıştır. En yüksek çatlama ve katlama ortamında çimlenme oram; idris çekirdeklerinde, en az oranda çatlama ve katlama ortamında çimlenme oranı; kuş kirazında (POZMER) meydana gelmiştir. 0 (tanık), 60,90 ve 120 gün katlandıktan sonra araziye ekilen çekirdeklerde, en yüksek çıkış; oram ak idris (POZMER) çekirdeklerinden elde edilmiştir. 1991-92 yetiştirme döneminde en yüksek çıkış; oram 0 gün(tanık) ve 60 gün, 1992-93 yetiştirme döneminde ise; 90 ve 120 gün süreyle katladıktan sonra fidanlığa ekilen çekirdeklerde, çıkış oranı daha yüksek olmuştur. Katlama süresinin artmasına bağlı olarak, çekirdeklerin ekim tadilinden itibaren, toprak yüzeyine ilk çakışları arasındaki geçen sürelerin kısaldığı saptanmıştır. Deneme bloklarına ekilen değişik türlere ait çekirdeklerden, 1992 ve 1993 yılında; 90 gün süreyle katladıktan sonra yapılan ekimlerden çıkan çöğürlerde boy ve çap büyümesinin daha fazla olduğu, bu türler içerisinde de en fazla boy ve çap büyümesinin idris çöğürlerinde meydana geldiği saptanmıştır.176 1991-92 yetiştirme döneminde; 60 ve 90 gün, 1992-93 yetiştirme döneminde ise; özellikle 60 gün süreyle katlanıp ekilen çekirdeklerin aşıya gelme oram (temmuz ayı ortasında durgun göz aşısı yapılabilecek boy ve çaptaki çöğür oram) daha fazla olmuştur. 1991 yılında katlanmadan POZMER'deki deneme parsellerine ekilen çekirdeklerden ise; en fazla çıkış ve aşıya gelme oranı, idrisden elde edilmiştir. Adana' daki çöğürlere göre, POZMER'deki çöğürlerde; boy ve çap bakımından 9640-50 oranında daha az büyüme meydana gelmiştir. Araştırmada, dört farklı aşılama döneminde, -üç değişik aşı yöntemi denenmiştir. İlkbahar dinlenme döneminde doğrudan ağaçlardan alınan gözlerle yapılan aşılamalardan en yüksek aşı tutma (9692.69) ve sürme (9690. 12) oranı elde edilmiştir. Aşı tutma ve sürme oram bakımından, ilkbahar erken sürgün göz aşısı ve durgun göz aşısı dönemlerinde de %85'in üzerinde başarı elde edilmişken, haziran geç sürgün göz aşısı döneminde yapılan aşılardan oldukça başarısız aşı tutma ve sürme oram elde edilmiştir. Kullanılan ası yöntemlerinin her üçünden de %87'nin üzerinde aşı tutma ve sürme başarısı elde edilirken; özellikle haziran geç sürgün aşılama döneminde, idris çöğürleri üzerine yapılan ingiliz kalem aşısında hiç tutma ve sürme meydana gelmemiştir. POZMER'de yapılan aşılarda %75'İn üzerinde tutma ve 9587 oranında da sürme başarısı elde edilmiştir. En yüksek aşı tutma (%92. 17) ve sürme (9692.60) başarısı; kuş kirazı anacı üzerine yapılan aşılardan elde edilirken, bu anacı Colt ve idris anaçları izlemiştir. Değişik anaçlar üzerine yapılan aşılamalarda en fazla sürgün uzunluğu, sürgün çapı ve fidan boyu büyümesinin kuş kirazı anacı üzerine aşılanan çeşitlerde meydana geldiği; yonga göz aşısı ile aşılanan çeşitlerin fidanlarının daha fazla büyüdüğü belirlenmiştir. Colt anacı üzerine aşılanmış çeşitlerin fidanlarında ise en az oranda büyüme saptanmıştır. Sonuç olarak; subtropik iklim koşullarında, bir yılda sürgün aşılı, iki yılda durgun aşılı kiraz fidanı eldesinin mümkün olduğu; fidan eldesi için "T", yonga göz ve ingiliz kale s aşısı yöntemlerinin başarıyla kullanılabileceği saptanmıştır.