Özel gereksinimli çocuklara bakım veren ebeveynlerinin mutluluk ve umut düzeylerinin incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, özel gereksinimli çocuklara bakım veren ebeveynlerin mutluluk ve umut düzeylerini çeşitli demografik ve sosyal değişkenler çerçevesinde incelemektir. Nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeliyle desenlenen çalışmada, Amasya il merkezinde yaşayan ve 18 yaş altı özel gereksinimli bireylere bakım sağlayan 227 ebeveynin verileri analiz edilmiştir. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen Demografik Bilgi Formu, Öznel Mutluluk Ölçeği ve Sürekli Umut Ölçeği aracılığıyla yüz yüze görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve Ki-kare testi uygulanmıştır. Katılımcıların %57,3'ü kadın, %42,7'si erkektir. Ebeveynlerin umut ve mutluluk düzeylerinin; eğitim durumu, gelir seviyesi, çocuğun gereksinim türü ve sayısı, ebeveynin özel gereksinimli olup olmaması, sosyal destek alma durumu ve çocuk bakımındaki rol dağılımı gibi çeşitli değişkenlere göre anlamlı farklılıklar gösterdiğini ortaya koymuştur. Eğitim düzeyi üniversite ve üstü olan ebeveynlerde sürekli umut düzeyi puanı 51,34±7,20, okuryazar olmayan ve ilkokul mezunu olan ebeveynlerde ise 40,42±11,75 olduğu görülmüştür. Özellikle, algılanan gelir düzeyi yüksek bireylerin algılanan gelir düzeyi düşüklere göre daha yüksek umut ve mutluluk düzeylerine sahip olduğu, çocuğun gereksinim türüne göre ebeveynlerin psikolojik iyi oluşlarında farklılıklar bulunduğu ve sosyal destek alan bireylerin beklenenin aksine daha düşük umut ve mutluluk düzeyleri sergilediği saptanmıştır. Özel gereksinimli çocuğa sahip ebeveynlerin psikolojik iyi oluşlarının çok boyutlu faktörlerden etkilendiğini ve bu bireylerin sistemli biçimde desteklenmesinin önem arz ettiğini göstermektedir. Bu doğrultuda, ebeveynlere yönelik psikolojik danışmanlık hizmetlerinin yaygınlaştırılması, sosyal destek mekanizmalarının etkinliğinin artırılması ve toplumsal cinsiyet temelli rol dağılımlarının dengelenmesi yönünde politika geliştirilmesi önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: özel gereksinimli çocuklar, ebeveyn, umut, mutluluk