Özel gereksinimli öğrencilerin beden eğitimi ve spor derslerine dahil edilmesine yönelik tasarlanan bir müdahale programının etkisinin araştırılması

Özel gereksinimli öğrencilerin beden eğitimi ve spor derslerine dâhil edilmesinde öğretmenlerin ve müfredat programlarının bu alandaki yetersizliklerinden dolayı problemler olduğu tespit edilmiştir. Bu doğrultuda araştırmada, özel gereksinimli öğrencilerin beden eğitimi ve spor derslerine dâhil edilmesine yönelik bir müdahale programı geliştirilmesi, uygulanması ve etkisinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Araştırma iki aşamada gerçekleştirilmiştir. Birinci aşamada ihtiyaç analizi yapılarak mevcut durumun ortaya konulması ve müdahale programının geliştirilmesi sağlanmıştır. İkinci aşamada ise geliştirilen müdahale programının uygulanması ve etkisinin ortaya konulması gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın birinci aşamasına yönelik olarak araştırmacı tarafından bazı dokümanlar incelenmiştir. Ayrıca ilgili paydaşlarla (beden eğitimi ve spor öğretmeni adayları, beden eğitimi ve spor öğretmenleri, öğretim elemanları, özel gereksinimlilere özgü spor federasyonları, özel gereksinimli sporcular ve özel gereksinimli öğrenciler) yarı yapılandırılmış formlar aracılığıyla nitel görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında ise ihtiyaç analizinde elde edilen bulgular neticesinde bir müdahale programı geliştirilmiş, uygulanmış ve etkisi ortaya konulmuştur. Araştırmanın ilk aşamasında belirlenen bilimsel çalışmalar için doküman incelemesi yöntemi ve yapılan görüşmelerden elde edilen görüşler için ise içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. İkinci aşama olan programın uygulanması ve etkisinin ortaya konulması sürecinde ise ön test son test kontrol gruplu deneysel model uygulanmıştır. Araştırmada "Öğretmen adayları için empatik yönelimler (ÖAEY)" ve "Beden eğitimi öğretmenleri için engelli çocuklara yönelik öz yeterlik (BEÖEÇÖY)" Ölçekleri ve araştırmacı tarafından geliştirilen "Erişi testi" veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Araştırmada deney grubu Fırat Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği 4. Sınıf öğrencilerinden (26 kişi), kontrol grubu ise Munzur Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği 4. Sınıf öğrencilerinden (24 kişi) oluşmuştur. Deney ve kontrol gruplarının ön test ve son test puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farkın olup olmadığını ortaya koymak amacıyla veriler normal dağılım sergilemediğinden "Mann Whitney U" ve "Wilcoxon İşaretli Sıralar" testleri kullanılmıştır. İhtiyaç analizinde katılımcılar öğretmen eğitimi programlarının yetersizliğini, öğretmenlerin bilgi ve deneyim eksiklilerini, uygulamalı eğitimlerin olması gerektiğini ifade etmişlerdir. Programın etkisini ortaya koymak için yapılan analizlerde ise ÖAEY Ölçeği, BEÖEÇÖY Ölçeği ve Erişi Testi'nde deney grubu ön test son test puanlarının anlamlı bir şekilde farklılaştığı tespit edilmiştir. Deney grubu ile kontrol grubunun karşılaştırılmasında benzer şekilde ÖAEY Ölçeği, BEÖEÇÖY Ölçeği ve erişi testinde anlamlı farklılıklar belirlenmiştir. Sonuç olarak, ihtiyaç analizinde öğretmen adaylarının özel gereksinimli öğrencilerin derslere dâhil edilmesine yönelik yetersizlikleri ve üniversitelerin öğretmen eğitimi veren öğretim programlarında bu konudaki eksiklikler belirlenmiştir. Bu kapsamda geliştirilen müdahale programının, beden eğitimi ve spor öğretmeni adaylarının özel gereksinimli öğrencilere yönelik olarak empatik yönelimleri, kaynaştırmaya yönelik öz yeterlikleri ve bilişsel alan yeterlikleri üzerinde olumlu anlamda etkisinin olduğu belirlenmiştir (p<0.05.). Araştırmada geliştirilen müdahale programı, özel gereksinimli öğrencilerin beden eğitimi ve spor derslerine dâhil edilmesi noktasında öğretmen eğitimi veren beden eğitimi ve spor öğretmenliği bölümlerine katkı sağlayacaktır. Ayrıca bu müdahale programı ile beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin ve öğretmen adaylarının özel gereksinimli öğrencilere yönelik farkındalık ve empatik eğilimleri artırılarak beden eğitimi ve spor dersleri aracılığıyla öğrencilerin sosyal bütünleşmeleri de sağlanacaktır.