Özel öğrenme güçlüğü riski olan okul öncesi dönem çocuklarına yönelik bilişsel erken müdahale programının etkililiği

Amaç: Bu çalışmanın amacı, okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden özel öğrenme güçlüğü (ÖÖG) riski olan 60-72 ay aralığındaki çocuklara yönelik bir bilişsel erken müdahale programı geliştirmek ve bu programın etkililiğini belirlemektir. Yöntem: Araştırmada öncelikle Türkiye'nin farklı illerinde 60-72 ay aralığındaki yaş grubunda bulunan okul öncesi dönem çocuklarıyla aktif olarak çalışmakta olan sekiz okul öncesi öğretmeni ile erken çocukluk döneminde ÖÖG alanına yönelik çalışmalar gerçekleştiren beş akademisyenden araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formları ve demografik bilgi formları aracılığıyla elde edilen veriler ile alan yazın taramaları doğrultusunda program geliştirme çalışmaları yapılmıştır. Bu sürecin ardından oluşturulan Bilişsel Erken Müdahale (BEM) Programı'nın etkililiğine yönelik çalışmalar yürütülmüştür. Bu kapsamda beş tipik gelişim gösteren ve bir ÖÖG riski olduğu değerlendirilen 60-72 ay aralığındaki yaş grubunda bulunan toplam altı okul öncesi dönem çocuğuyla pilot uygulama çalışmaları gerçekleştirilirken ÖÖG riski olduğu değerlendirilen 28 okul öncesi dönem çocuğuyla, oluşturulan BEM Programı'nın etkililiğine ilişkin ana uygulama çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Etkililik çalışmaları Mersin ili sınırlarında yer alan iki ortaokul ve iki ilkokul bünyesinde yer alan toplam 11 anasınıfında gerçekleştirilmiştir. Bu aşamada ise gerçek deneysel desenlerden biri olan ön test–son test eşleştirilmiş kontrol gruplu seçkisiz desen kullanılırken veri toplama araçları olarak Stanford Binet Zekâ Testi, Öğrenme Güçlüğü Erken Belirtileri Tarama Ölçeği (ÖGEBTÖ), Problem Çözme Becerisi Ölçeği (PÇBÖ) ve araştırmacı tarafından geliştirilen BEM Programı'na dayalı informal değerlendirme formu kullanılmıştır. Bulgular: Yapılan istatistiksel analizler sonucunda, bu araştırma kapsamında ÖÖG riski olduğu değerlendirilen 60-72 ay aralığındaki yaş grubunda bulunan okul öncesi dönem çocuklarına yönelik geliştirilen BEM Programı'nın, araştırmanın kontrol grubunu oluşturan katılımcılarla karşılaştırıldığında, deney grubunu oluşturan katılımcıların PÇBÖ ve BEM Programı Değerlendirme Formu puanlarında anlamlı bir artış gerçekleştirdiği bulgusuna ulaşılmıştır. Sonuç ve Öneriler: Araştırma kapsamında ÖÖG riski olan okul öncesi dönem çocuklarına yönelik geliştirilen BEM Programı'nın araştırmaya katılan ÖÖG riski olduğu değerlendirilen çocukların dikkat, algı, bellek, kavram gelişimi, problem çözme ve yönetici işlev becerilerini geliştirmede etkili olduğu ve bu becerilerin yapılan kontrol denemeleri sonucunda da korunduğu belirlenmiştir. BEM Programı'nın okul öncesi kurumlarında eğitim-öğretim faaliyetlerine devam eden 60-72 ay aralığındaki yaş grubunda bulunan çocukların bilişsel olarak ilkokula daha donanımlı başlayabilmeleri adına kullanımının yararlı olacağı değerlendirilmektedir. Ayrıca söz konusu programın, tablet, bilgisayar vb. dijital araçlarda kullanımına uygun hale gelebilecek şekilde uyarlama çalışmalarının yapılarak kullanılması ve bu konuda gerekli yaygınlaştırma faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi önerilmektedir. Anahtar kelimeler: Özel öğrenme güçlüğü, Okul öncesi, Bilişsel Erken Müdahale Programı