Palyatif bakım hastalarına bakım veren hasta yakınlarının algıladığı sosyal destek ve bakım verme yükü

Amaç: Palyatif bakım sürecinin hasta yakınları için psikolojik, fiziksel, ekonomik ve sosyal açıdan zorlanmaları beraberinde getirdiği bilinmektedir. Palyatif bakım sürecindeki hastaya bakım veren hasta yakınlarının hastanın semptomlarını kontrol etme, hasta güvenliğini sağlama, sorun çözme, karar verme, destek verme, kriz anlarını yönetme gibi komplike görevleri vardır. Bu süreçte hasta yakınlarının algıladığı sosyal destek, bakım verme sürecinde hissettikleri bakım yükü ile yakından ilişkili olup, hayati önem arz etmektedir. Yapmayı planladığımız bu tez çalışmasında palyatif bakım hastalarına bakım veren aile bireylerinin yukarıda belirtilen sorunlar ve bakım verme yükünün, algıladıkları sosyal destek ile arasındaki ilişki çok boyutlu olarak araştırılacaktır. Bu çalışma ile palyatif bakımda, bakım veren kişinin algıladığı sosyal desteğin bakım verirken yaşadığı sorunlar ve bakım verme yükü üzerindeki önemi değerlendirilerek çalışmanın palyatif bakımdaki hastalara bakım veren aile bireylerine yaklaşımda yol gösterici olacağı düşünülmektedir. Yöntem: Bu araştırma Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Hastanesi Palyatif Bakım Uygulama ve Araştırma Merkezi' nde yatan hastası olan ve bu hastaya bakım veren hasta yakınlarının algıladığı sosyal desteğin bakım yükü ile ilişkisini incelemek amacı ile tanımlayıcı ve kesitsel olarak Aralık 2024-Haziran 2025 tarihleri arasında Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Hastanesi Palyatif Bakım Uygulama ve Araştırma Merkezindeki hasta yakınları ile yapılmıştır. Palyatif bakım hastalarına bakım veren hasta yakınlarının algıladığı primer olarak sosyal desteklerinin ölçüldüğü çalışmada %80 güç, %5 yanılma payı ve 0,23'lük (Eker,Akar ve Yaldız, 2001) etki büyüklüğü ile toplamda araştırmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan 75 hasta yakını ile çalışılmıştır. Araştırmada, Kişisel Bilgi Formu, İnci ve Erdem (2006) tarafından Türkçe'ye uyarlanan Bakım Verme Yükü Ölçeği, Eker, Arkar ve Yaldız (2001) tarafından Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeğinin Gözden Geçirilmiş Formu kullanılarak değerlendirme yapılmıştır. Çalışmada nicel değişkenler ortalama, standart sapma ile nitel değişkenler frekans ve yüzde kullanılarak sunulmuştur. Nicel değişkenlerin gruplara göre dağılımların farklılıkları iki grup olduğunda İki Ortalama Arasındaki farkın önemlilik testi ve Tek Yönlü Varyans Analizi ile aranmıştır. Nitel değişkenleri için çapraz tablolar oluşturularak ilgili değişkenler arasındaki ilişkiler için Ki-kare testleri kullanılmıştır. p değerleri 0.05'in altında hesaplandığında istatistiksel olarak önemli kabul edilmiştir. Hesaplamalar hazır istatistik yazılımı ile yapılmıştır. (IBM SPSS Statistics for Windows, Version 27.0. Armonk, NY: IBM Corp). Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 75 hasta yakınının %56'sının kadın, örneklem grubun yaş ortalamasının 49,24 yıl, %52'sinin evli, %30'unun üniversite mezunu, %49.3'ünün çalıştığı, %36'sının maddi durumunun iyi, %40'nın maddi durumunun orta ve %24'ünün maddi durumunun düşük olduğu, %69'unun ise daha önce başka bir hastaya bakım vermediği saptanmıştır. Yaptığımız çalışmada p<0,05 ifadesi bulgunun istatiksel olarak anlamlı olduğunu belirtmektedir. Çalışmamızda hasta yakınlarının çok boyutlu algıladıkları sosyal destek puanı 56,37±19,017 olarak, bakım verme yükü puanı ise; 40,79±13,746 olarak bulunmuştur. Çalışmayan bireylerin bakım yükünün, çalışan bireylerin bakım yükünden büyük olduğu bulunmuştur (p=,009<0,05). Evli bireylerin özel bir insandan ( akraba, komşu, doktor, flört) aldıkları sosyal destek bekar bireylere göre fazla olduğu saptanmıştır (p=,034<0,05). Evli bireylerin algıladıkları sosyal desteğin bekar bireylere göre daha fazla olduğu bulunmuştur (p=,005<0,05). Maddi durum olarak geliri giderinden az olan hasta yakınlarının bakım yükünün daha fazla olduğu saptanmıştır (p=,013<0,05). Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği ile Bakım Verme Yükü Ölçeği toplam puanları arasında anlamlı korelasyon bulunmamıştır (r= -0,064, p>0,05). Sonuç: Palyatif bakım hastalarına bakım veren hasta yakınlarının algıladıkları çok boyutlu sosyal destek ve bakım yükü arasında toplam puanları arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Ancak ölçeklerdeki diğer değişkenlerden ve alt ölçek boyutlarından saptanan sonuçların literatüre katkıda bulunacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Palyatif Bakım, Bakım Yükü, Sosyal Destek