Pamuklu kumaşların çeşitli yöntemlerle katyoniklestirilmesi ve bu yöntemlerin sürdürülebilir tekstil üretimine katkılarının değerlendirilmesi

Pamuk liflerinin birçok boyarmaddeye karşı afinitesi yoktur ve boyanması sırasında önemli miktarlarda elektrolit kullanılması gerekmektedir. Bununla birlikte, reaktif boyama sırasında yoğun elektrolit kullanımı önemli miktarda atık su oluşmasına neden olur. Bu zorluğun üstesinden gelmek için pamuk katyonik maddelerle katyonize edilir ve böylece anyonik boyarmaddelerle elektrolit kullanılmadan boyanabilir. Bu çalışma, Pamukkale Üniversitesi ile Türkiye'nin önde gelen havlu ve bornoz üreticilerinden Ozanteks Tekstil Şirketi arasında yürütülen ortak bir projenin sonucu olarak gerçekleştirilen bir doktora tezidir. Bu tezde iki yöntem kullanılmıştır. İlk yöntem iki kısımdan oluşmaktadır. İlk kısımda, %100 pamuklu havlu kumaşlar, altı farklı ticari katyonizasyon maddesi kullanılarak laboratuvar ortamında ağartma işlemi sırasında ve sonrasında katyonizasyon işlemine tabi tutulmuştur. Daha sonra, katyonize edilmiş %100 pamuklu havlu kumaşlar, tuzsuz ve geleneksel reaktif ve asit boyama olmak üzere boyama işlemlerine tabi tutulmuştur. Pamuklu havlu kumaşların CIELAB renk değerleri, sürtme ve yıkama haslıkları ve renk verimi (K/S) değerleri karşılaştırılmıştır. Daha sonra, büyük ticari ölçekli uygulamalar için en uygun katyonizasyon maddesi ve proseslerini belirlemek üzere bir karar analizi çalışması (analitik hiyerarşik süreç, AHP) yürütülmüştür. İkinci kısımda, seçilen katyonizasyon maddesi ve prosesleri kullanılarak gerçekleştirilen büyük ölçekli ticari katyonizasyon, reaktif ve asit boyamalarının sonuçları sunulmuştur. Ticari ölçekli boyamalardan sonra pamuklu havlu kumaşların renk verimi (K/S) değerleri, fiziksel özellikleri (kopma mukavemeti, dairesel eğilme dayanımı ve su emicilik özellikleri) ve renk haslığı özellikleri (yıkama, ter, su ve sürtme haslığı) analiz edilmiştir. Ayrıca, ticari ölçekte katyonizasyon ve boyama işlemlerinin çevresel etkileri üzerine bir araştırma yürütülmüştür. Bu araştırma, bu boyama işlemleri bağlamında amonyum azotu (NH4+), kimyasal oksijen ihtiyacı (KOİ) değerleri, toplam su kullanımı, kimyasal tüketimi ve enerji tüketiminin analizi yapılmıştır. Çalışmada kullanılan ikinci yöntemde, önemli bir ev tekstili ürünü olan yatak çarşafları için kullanılan pamuklu kumaşların emdirme-soğuk bekletme yöntemi kullanılarak katyonikleştirilmesi ve ardından boyanması incelenmiştir. Pamuklu çarşaflık kumaşların CIELAB renk değerleri, sürtme ve yıkama haslıkları ve renk verimi (K/S) değerleri istatistiksel olarak karşılaştırılmıştır.