Panik bozukluğu hastaları ve birinci derece akrabalarında duygu düzenleme güçlüğü: Bir endofenotip çalışması

Giriş ve Amaç: Psikiyatrik bozuklukların karmaşık genetik yapısını aydınlatmada, genotip ile klinik fenotip arasında yer alan ölçülebilir ve kalıtsal ara- fenotipleri hedefleyen endofenotip yaklaşımı güçlü bir stratejidir. Duygu Düzenleme Güçlüğü (DDG), panik bozukluğunun (PB) psikopatolojisinde merkezi bir rol oynayan transdiagnostik bir yapı olarak kabul edilmektedir. Bu araştırmanın temel amacı, DDG'nin PB için potansiyel bir endofenotip olup olmadığının; PB hastaları, onların sağlıklı birinci derece akrabaları (BDA) ve sağlıklı kontrol (SK) grupları arasında karşılaştırmalı olarak incelenmesidir. Çalışmada, DDG'nin gruplar arasında "PB > BDA > SK" şeklinde bir gradyan örüntüsü sergileyerek ailesel bir yatkınlığı yansıtıp yansıtmadığı test edilmiştir. Yöntem: Çalışmaya DSM-5 tanı ölçütlerine göre PB tanısı alan 40 hasta, bu hastaların hastalıktan etkilenmemiş 40 BDA'sı ve 40 SK dahil edilmiştir. Katılımcıların duygu düzenleme güçlükleri Duygu Düzenlemede Güçlükler Ölçeği (DDGÖ), panik-agorafobi belirti şiddeti Panik Agorafobi Ölçeği (PAÖ), depresif ve anksiyöz belirtileri Hamilton Depresyon (HDDÖ) ve Anksiyete (HADÖ) Değerlendirme Ölçekleri ve işlevsellikleri Sheehan Yeti Yitimi Ölçeği (SYYÖ) ile değerlendirilmiştir. Veri analizinde ANOVA, ANCOVA ve Jonckheere-Terpstra testi gibi istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Bulgular: DDGÖ toplam puanları, gruplar arasında istatistiksel olarak ileri düzeyde anlamlı bir gradyan örüntüsü sergilemiştir (PB > BDA > SK). Bu temel gradyan farkı, yaş, cinsiyet, eğitim ve mevcut depresyon/anksiyete düzeyleri gibi karıştırıcı değişkenler kontrol edildikten sonra dahi anlamlılığını korumuştur. "Dürtüsellik" ve "Stratejiler" alt boyutlarında da benzer bir gradyan saptanmıştır. "Duygusal Açıklık" alt boyutunda "PB ≈ BDA > SK" örüntüsü , "Farkındalık" alt boyutunda ise "BDA < SK < PB" şeklinde özgün bir sıralama gözlenmiştir5. PB grubunda, DDGÖ toplam puanı ile PAÖ puanları arasında anlamlı pozitif bir ilişki bulunmuştur . PB grubu içinde aile öyküsü varlığı veya agorafobi eştanısı, DDG düzeylerini anlamlı olarak değiştirmemiştir. Sonuç: Çalışma bulguları, DDG'nin PB için yalnızca bir semptom eşlikçisi olmadığını; aksine, hastalıkla ilişkili, ailesel geçiş gösteren, klinik durumdan görece bağımsız ve ölçülebilir bir özellik olduğunu göstererek, umut vadeden bir endofenotip adayı olduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir. Özellikle dürtü kontrolündeki zorluklar, etkili stratejilere sınırlı erişim ve duygusal netlik eksikliği, PB'ye yönelik kalıtsal yatkınlığın çekirdek bileşenleri olarak öne çıkmaktadır. Bu bulgular, PB riski taşıyan bireylerin erken tanısında ve duygu düzenleme becerilerini hedefleyen önleyici müdahalelerin geliştirilmesinde DDG'nin önemli bir biyobelirteç olabileceğini düşündürmektedir. Anahtar Kelimeler: Panik Bozukluğu, Duygu Düzenleme Güçlüğü, Endofenotip, Birinci Derece Akraba, Aile Çalışması.