Patara sunakları

Patara Sunakları başlıklı doktora tez çalışması kapsamında kentin farklı alanlarında ele geçmiş olan toplam 183 adet taşınabilir sunak incelenmiştir. Bunlar form, tip, boyut ve işlevsellik gibi temel özellikleriyle çeşitlilik gösteren örneklerdir. Temelde büyük ve küçük sunaklar olarak iki ana kategoride ele alınan sunaklar, kendi içinde daha detaylı araştırmalara olanak sağlayan alt başlıklara bölünmüştür. Büyük sunaklar, silindirik ve dikdörtgen prizması formlu olmak üzere iki grupta değerlendirilmiştir. Aynı şekilde küçük sunaklar da iki gruba ayrılmıştır. Çalışmada bu yöntemin seçilmiş olması sunak formlarının dönemsel yoğunluğunun tespit edilmesine yarar sağlamıştır. Patara'da silindirik formlu büyük sunakların MÖ 2. yüzyıldan itibaren görüldüğü, dikdörtgen prizması formlu büyük sunakların ise daha çok MS 1. yüzyıldan itibaren kentte kullanılmış olduğu belirlenmiştir. Küçük adak sunaklarının en erken örnekleri ise MÖ 2. yüzyıl başlarına aittir. Bu örneklerin Likya ve Patara'da en yoğun karşılaşıldığı süreç Roma İmparatorluk Dönemi'dir. Sunaklar, işlevsel özellik ve kullanım amaçlarına göre, mezar sunağı (sepulkral) veya dinsel (sakral) sunaklar olarak ikiye ayrılır. Bu temel ayrım, sunakların tipolojisi, formu, boyutları, ikonografisi ve stil özellikleri üzerinde en belirleyici faktörlerden biridir. Patara'da silindirik ve dikdörtgen prizması formlu büyük sunakların çok büyük bölümünün mezar sunağı olduğu tespit edilmiştir. Küçük sunaklar başlığı altında incelenen örneklerin tamamı ise daha çok kişisel inanç geleneğini yansıtan adak sunaklarıdır. Silindirik formlu büyük sunaklar için yer alan girlandlı mezar sunakları, stil ve biçim özellikleriyle bölgesel bir sanat anlayışına işaret etmektedir. Patara sunakları üzerinde görülen kabartma ve figüratif anlatımlar, ikonografik açıdan sunu ve sunak kavramının daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamıştır. Kentte ele geçen sunaklar içinde bazı örneklerin ithal olduğu tespit edilmiştir. Bu özellikteki örneklerin varlığı, Patara'nın Hellenistik Dönem'den itibaren Rodos ve Karia Bölgesi'yle sunaklar özelinde ticari ve kültürel ilişkilerin saptanması açısından önem arz etmektedir. Kentteki sunakların rakamsal yoğunluğu Patara ve çevresindeki olası atölyelerin sorgulanması gerekliliğini doğurmuştur. Bu konuda yapılan çalışmalar, Pamfilya ve Likya Bölgelerinin ortak sanat organizasyonlarını bilen ve uygulayan ustaların olması gerektiğini açığa çıkarmıştır. Patara'da görülen sunak, heykel kaidesi ve onurlandırma yazıtlarının hepsinin aynı atölye veya işliklerde üretilmiş olma ihtimali yakın çevredeki bir üretime işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: Patara, Arkeoloji, Sunaklar, Tipoloji, Likya.