Pediatrik yaş grubunda ilaç ilişkili karaciğer hasarının etiyolojisi

ÖZET YILDIRIM S. Pediatrik Yaş Grubunda İlaç İlişkili Karaciğer Hasarının Etiyolojisi. Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanlık Tezi. Trabzon 2023. Giriş ve Amaç: İlaçların, doğal toksinlerin ve ilaç olmayan kimyasal maddelerin yol açtığı karaciğer hasarına toksik hepatit denir. Toksik hepatitin en sık sebebi ilaçlardır. Genel olarak risk faktörleri ilaca ve hastaya bağlı değişkenlerden oluşmaktadır. Çalışmamızda pediatrik yaş grubunda ilaç ilişkili karaciğer hasarının (İİKH) sıklığı, etiyolojisi, risk faktörleri ve klinik sonuçlarının değerlendirilmesi amaçlandı. Materyal ve Metot: Çalışma, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları servis ve polikliniklerinde Mayıs 2020-Eylül 2022 tarihleri arasında karaciğer enzim yüksekliği olan ve İİKH tanısı konulan hastalarda prospektif olarak yapıldı. Hastaların kullandıkları ilaçlar, verilme endikasyonları, veriliş süresi ve dozları, beraberinde başka ilaç kullanımı, bitkisel veya kimyasal hepatotoksik maddeye maruz kalma durumları, altta yatan karaciğer hastalığı durumu kaydedildi. R indeksine (ALT/ALP) göre karaciğer hasarı, hepatosellüler, mikst ve kolestatik tip olarak sınıflandırıldı. Bulgular: İki yıl süren çalışmamızda, hastaneye başvuran 75.314 hastadan 1188' inde transaminaz yüksekliği (ALT >2 kat) saptandı ve bu hastalardan 300' üne İİKH tanısı konuldu. Bu sonuca göre pediatrik yaş grubunda İİKH insidansı 17/100.000 olarak bulundu. Yaş ortalaması 7,8±5,5 yıl, ortanca 7 yıl (yaş aralığı 0,1- 17,5 yıl) olup hastaların 187'si ise (%62,3) erkekti. Hastaların %94'ü asemptomatik olmakla birlikte semptom olarak en sık sarılık (%3.3) ve döküntü (%1,7) görüldü. Karaciğer hasarına en sık neden olan ilaç grubu antibiyotiklerdi (%53). Antibiyotikler içinde ise en sık sefalosporin grubu ilaçların (% 34) ve karbapenemlerin (%14) kullanıldığı gözlemlendi. Karaciğer hasarı ile ilişkilendirilen diğer ilaçların sıklık sıralaması; kemoterapötik ilaçlar (%30.7), antiepileptik ilaçlar (%16,3), analjezik/antiinflamatuvar ilaçlar (%8), immünsüpresif ilaçlar (%6) ve hormon tedavileri (%1,3) idi. Hastaların karaciğer hasar tiplerine bakıldığında %67,0 hepatosellüler tip, %28 mikst tip, %5 kolestatik tip olduğu görüldü. Sonuç: İlaç ilişkili karaciğer hasarına yol açan en yaygın ilaçlar antibiyotiklerdi. Bu grupta en sık sefalosporinler ve karbapenemler yer almaktadır. Hepatoselüler tip en çok görülen karaciğer hasarı tipidir. Anahtar Kelimeler: İlaç ilişkili karaciğer hasarı, çocuk, hepatosellüler hepatit, kolestatik hepatit