Arıtoprak (İpekyolu-Van) güneyinde yüzeyleyen volkanik kayaçların petrografik ve jeokimyasal özellikleri

Bu tez, yerel jeolojik ortamı daha iyi anlamak amacıyla, Anadolu'nun güney kesiminde, Van Gölü'nün güneyindeki Arıtoprak köyünde bulunan magmatik kayaçların petrografik ve jeokimyasal özelliklerini araştırmayı amaçlamaktadır. Arıtoprak köyündeki magmatik kayaçlar; mineraloji, petrografi ve jeokimyasal özelliklerini elde etmek amacıyla incelenmiş ve bunu sağlamak için çalışma alanındaki çeşitli lokasyonlardan petrografik ve jeokimyasal analiz için on bir kayaç örneği seçilmiştir. Örnekler bazalt, gabro, andezit ve peridotit içermektedir. Kayaç türlerindeki çeşitlilik yoluyla, bu bölgenin yitim süreçleri ve gerilmeli tektonik ortamlar gibi farklı jeolojik faaliyetlere maruz kaldığı ve karmaşık bir magmatik geçmişe sahip olduğu sonucuna varılabilir. Bu kapsamda, volkanik kayaçlarımız (bazalt ve andezit) ve plutonik kayaçlarımız (gabro ve peridotit) mevcuttur. Bazalt kayaç örnekleri esas olarak plajiyoklas ve olivinden oluşmakta olup bazı damarlar kalsit ile doludur; gabro, amfibol, klorit, zeolit ve serisit gibi ikincil minerallerle birlikte orta taneli piroksen ve plajiyoklastan oluşur; ağ dokusuna (mesh texture) sahip peridotit örneklerine ise olivin ve az miktarda piroksen ve spinel ile birkaç plajiyoklas tanesi hakimdir. Tüm örneklerin kızdırma kaybı (LOI), orta düzeyde bir alterasyon oranını göstermekte olup, bu durum tüm örneklerin düşük ila orta derecede alterasyondan etkilendiğini açıklamaktadır. Jeokimyasal analiz, örneklerin SiO₂ içeriğine bağlı olarak ortaç ile ultramafik arasında değiştiğini göstermiştir. Al₂O₃ içeriği ile gösterilen plajiyoklas bolluğu, en yüksek konsantrasyona gabro ve bazaltta sahiptir. HNTE'ler (LREE), fraksiyonel kristalleşme sırasındaki uyumsuzlukları nedeniyle bazalt ve andezit dahil olmak üzere volkanik kayaçlarda zenginleşmiştir. İtriyum (Y), eriyikte kalması ve erken oluşan minerallere dahil olması nedeniyle ultramafik kayaçlarda düşüktür. ANTE (HREE) ile YAŞE (HFSE) arasındaki pozitif korelasyonlar, diferansiyasyon sırasında bunların uyumsuzluğunu ve eriyik zenginleşmesini göstermektedir. Kayaç örnekleri iki tiptedir: kalk-alkalen serisi ve toleyit serisi; hepsi metalümino tiptedir. Peridotit ve gabro, Bitlis-Zagros kenet kuşağı boyunca Geç Kretase ofiyolit obdüksiyonu (~90-70 My) sırasında oluşan Neotesis okyanusal litosferinin kalıntılarını temsil etmektedir. Bazalt ve andezit örnekleri, tektonik aktivite ile ilişkili daha genç bir magmatizma yaşını göstermektedir. Bu volkanik kayaçlar Üst Kretase"ye tarihlenmekte ve Doğu Anadolu'daki yaygın kalk-alkalen volkanizma ile ilişkilidir.