Phaselis ana cadde ve agoraları bağlamında Doğu Akdeniz'de ticaret yapıları

Bu doktora tezi, Phaselis ana caddesi ve agoraları bağlamında Doğu Akdeniz ticaret yapılarının gelişimini incelemektedir. Bronz Çağı'ndan itibaren deniz taşımacılığı Akdeniz'de kültürel etkileşimleri ve ekonomik değişimleri hızlandırmış; özellikle gemi teknolojilerindeki ilerlemeler, liman kentlerini zenginlik ve güç merkezleri haline getirmiştir. Bu bağlamda üç doğal limana sahip olan Phaselis, stratejik coğrafi konumu sayesinde önemli bir ticaret kenti olarak öne çıkar. Çalışmada Phaselis'in Arkaik dönemden Bizans'a uzanan süreçteki politik, ekonomik ve sosyal yapısı, ana caddeler, portikolar, agoralar, hamamlar ve altyapı sistemleri üzerinde değerlendirilmiştir. Kentin özellikle Tetragonal Agora, Domitianus Agorası, Hadrianus Takı ve merkezi liman yapıları ayrıntılı olarak incelenmiş; ticaretin kent morfolojisi üzerindeki etkileri ortaya konulmuştur. Ayrıca Doğu Akdeniz'deki Side, Perge, Limyra, Kremne, Termessos, Anabarzos ve Soloi-Pompeipolis gibi diğer kentilerin ana caddeleriyle karşılaştırmalar yapılmıştır. Tezde, 19. yüzyıldan günümüze kadar yürütülen araştırmalar ışığında Phaselis kazıları ve yüzey çalışmaları değerlendirilmiş; 2012-2024 yılları arasında gerçekleştirilen kazı ve restorasyon faaliyetleri özellikle vurgulanmıştır. Bu süreçte ortaya çıkarılan altyapı sistemleri, kanalizasyon düzeni, dükkan sıraları ve kentin ticari işlevinin sürekliliğini göstermektedir. Sonuç olarak Phaselis, yalnızca bölgesel değil, Doğu Akdeniz ölçeğinde de ticari ve kültürel bir merkez olarak değerlendirilmiş; kentin mimari gelişimi, ticaretin yönlendirici gücüyle birlikte ele alınmıştır. Böylece, antik liman kentlerinde ticaret ve kentsel planlama arasındaki ilişkinin anlaşılmasına katkı sağlamıştır.