Phaseolus sp gen kaynaklarının soğuk ve don stresine tolerans açısından fenotiplenmesi ve genotiplenmesi

Fasulye ülkemizin her tarafında taze ya da kuru tane amaçlı açık alanlarda ve taze tüketim amaçlı kışları seralarda yetiştirilmektedir. İlkbaharda fide döneminde ve sonbaharda generatif döneme rastlayan soğuk (10 oC altındaki sıcaklıklar) ve don stresi (0 oC altındaki sıcaklıklar) bitkininin üretimini sınırlayan en önemli stres faktörü olarak kabul edilmektedir. Gen kaynaklarından yararlanarak geliştirilecek soğuğa toleranslı çeşitler güvenli üretimin sağlanması için büyük önem arz etmektedir. Yapılan bu çalışmada yüksek rakımlardan toplanan ekotipler dâhil 130 genotipi içeren Phaseolus vulgaris, türlerini kullanarak soğuğa toleranslı çeşitlerin geliştirilmesi hedeflenmiştir. Fasulye gen kaynakları hücre ve bitki seviyesinde fide ve çiçeklenme devresinde iklim odalarında 0 oC'de ve 5 oC'de soğuk stresi için -3 oC'de don stresi için test edilmiştir. Soğuk ve don stresine tabi tutulan genotipler fide evresinde hücre membran stabilitesi, klorofil ölçümleri, yaprak rengi ve görsel skala (zararlanma indeksi) ölçümleri gerçekleştirilerek seleksiyona tabi tutulmuştur. Yapılan ölçümlerin sonucunda soğuk ve don stresine toleransı belirlemede en önemli kriterin görsel değerlendirmenin olduğu belirlenmiştir. Seleksiyon çalışmaları sonuçlarına göre öncelikli olarak don stresine tabi tutulan genotipler olmak üzere zararlanma indeksi 1, 2 ve 3 grubuna giren 55 genotip seçilmiştir. İklim odalarında yapılan testlemeler sonucu 55 çekirdek koleksiyonun moleküler karaterizasyonu SRAP (Sequence Related Amplified Polymorphism) yöntemi ile belirlenmiştir. Moleküler karakterizasyon çalışmalarında 19 SRAP primeri kullanılarak dominant veriler elde edilmiştir. PCR amplifikasyon sonucunda toplam 211 DNA bandının 109 tanesinin polimorfik olduğu tespit edilmiştir. Seçilen gen kaynaklarını kullanarak gelecekte yapılacak olan tarla ve sera adaptasyon çalışmaları sonucu soğuk ve don stresine toleranslı taze fasulye çeşitlerin geliştirilmesi ile tarlada erken ilkbahar ve geç sonbahar, serada kış aylarında daha güvenli üretim imkânı sağlanabilecektir.