Pistacia lentiscus L. tohumlarının çimlendirilmesi ile elde edilen aksenik sürgünlerin TIS biyoreaktör sistemi ile mikroçoğaltılması

Bu çalışmanın amacı, önemli bir kültür bitkisi olan Sakız ağacının (Pistacia lentiscus L.) in vitro çoğaltımında kullanılabilecek alternatif bir yöntemin uygulandığı bir mikroçoğaltım protokolü geliştirmektir. Yarı katı sistemlerle karşılaştırıldığında geçici biyoreaktör sistemlerinin, sistemin bir otomasyon sistemi ile kontrol edilebilmesi, aynı anda daha fazla sayıda eksplantın kültüre alınabilmesi ve agar gibi organik bir katılaştırıcı ajana gereksinim duyulmaması gibi maliyet düşürücü birçok avantajları vardır. Bu nedenle çalışmamızda, aksenik sakız bitkisine ait jüvenil gövde uçları ve nodal tomurcuklarının geçici daldırma biyoreaktör sisteminde mikroçoğaltım imkanları araştırılmış ve P. lentiscus' un sürgünlerinden itibaren kitlesel olarak çoğaltılabilmesi için bir metot geliştirmek amaçlanmıştır. Bunun için P. lentiscus tohumlarından in vitro çoğaltılmış aksenik rejenerantlara ait gövde ucu ve nodal tomurcuklar materyal olarak kullanılmıştır. Tohumların yüzey sterilizasyonu, Kılınç (2014)'e göre, yapılmıştır. Eksplantların geçici daldırma biyoreaktör sistemlerinde (TIS), belirli zaman aralıklarında besi ortamı ile muamele edilerek, proliferasyon oranları incelenmiştir. TIS sistemlerinde proliferasyon ortamı denemelerinde, 30 gL-1 sukroz ile desteklenmiş 1 mgL-1 BA ve 0,5 mgL-1 GA3 içeren MS (Murashige Skoog,1962) besi ortamı kullanılmıştır. Eksplantlar farklı daldırma sıklığı (4, 8, 16, 24 ve 32 saat) ve farklı daldırma zamanı periyotlarında (5, 10 ve 15 dak.) TIS sisteminde test edilmişlerdir. En yüksek gövde oluşturma kapasitesi ve minimum vitrifikasyon oranı, 32 saatte bir 10 dakikalık daldırma frekansı döngüsünde gövde ucu ve nodal eksplantlar için sırasıyla 2,76 ve % 5 ile 1,44 ve % 5'a ulaşmıştır. P. lentiscus tohumlarından elde edilen aksenik gövde ucu ve nodal tomurcukların TIS biyoreaktör sistemlerinde mikroçoğaltımına, sırasıyla farklı besi ortamlarının (MS,WPM ve SH) etkisi, farklı karbon kaynaklarının (Sukroz, Laktoz, Glukoz ve Fruktoz) etkisi, farklı sitokinin tiplerinin (BA, Kin, TDZ ve 2iP) ve bunların 0,5 mgL-1 GA3 ile olan kombinasyonlarının etkisi, in vitro da çoğaltılan sürgünlerin köklenmeleri için farklı oksin tiplerinin (IBA, IAA, NAA ve 2,4-D) ve bunların oranlarının (1.0, 2.0, 4.0 mgL-1 ) etkisi, köklendirilmiş sakız rejenerantlarının doğal şartlara aktarılmasında torfun etkileri test edilmiştir. Çalışmamızda geliştirilen protokol ile, P. lentiscus bitkisine ait aksenik fidelerin, geçici daldırma biyoreaktör sistemlerinde mikroçoğaltım yoluyla hızlı çoğaltımı sağlanmış ve sakız bitkisinin in vitro kitlesel çoğaltım yollarından biri aydınlatılmıştır. Anahtar Kelimeler: Pistacia lentiscus, in vitro, TIS, mikroçoğaltım, Sakız ağacı