Politik faktörler bağlamında makro-ekonomik göstergelerin incelenmesi: Orta ve üst gelir grubu ülkeleri örnekleminde deneysel bir analiz

"Sınırlı kaynakların, sınırsız ihtiyaçları karşılayabilmesi" yönündeki çaba ve arayış, tarih boyunca bütün toplumların esas sorunlarından biri olmuştur. Bu bağlamda tarihsel süreci içindeki trajik serüvenini hızlıca geçip günümüze geldiğimizde, günümüz modern dünyasında iktisat, devlet, politika gibi toplumsal yapı unsurlarının birbirleri ile olan ilişkileri, sosyal bilimlerin temel uğraş alanları olarak güncelliğini ve önemini korumaktadır. Nitekim ekonomik hayatta, 'politikanın rolü' ve 'devletin yetki alanı'nın ne olacağı konusu, farklı iktisadî ideoloji, ekol ve okulların uzlaşmaz çatışma alanlarından biridir. Bu çerçevede yapılan tartışmaların bir kısmı, devletin ve politikanın ekonomik yaşamda etkin rol alması gerektiğini şiddetle savunurken; başka bir anlayış, müdahaleci devletin ve politik nüfuzun ekonomik aktivitelere zarar vereceğini iddia etmektedir. Devlet ve siyasetin iktisadî hayatın neresinde ne kadar yer alacağına yönelik tartışmalar, çoğunluğu karşıt ve zıt görüşlerin içerisinde yer aldığı geniş bir literatüre sahiptir. Bu tez çalışması, Kamu Tercihi Teorisi bağlamında politik faktörler ile ekonomik göstergeler arasında bir derin ve sıkı bir bağ olduğunu iddia ederek; buradan hareketle iktisat ve politika arasında diyalektik bir ilişki kurmaktadır. Böylelikle kamu politikaları dâhil bütün devlet politikaları; iktisadî olanın politik olana, politik olanın iktisadî olana olumlu veya olumsuz etkileri olduğundan, politikanın veya iktisadın büsbütün özerk disiplinler olamayacağı gerçeğini göz ardı etmemelidir. Bu tez çalışması, üzerine kurulu olduğu argümanını ampirik bir araştırmayla irdelemekte ve incelemektedir. Bunun için Dünya Bankası'nın Gayri Safi Yurt İçi Hasıla oranlarını baz alarak oluşturdukları biri orta gelir ülke grubu, diğeri üst gelir ülke grubu olmak üzere iki ayrı örneklem grubu oluşturulmuş ve bu gruba ilişkin benzerlik ve farklılıklar karşılaştırılmıştır. Bu kapsamda Dünya Bankası'nın sözü edilen sınıflandırmasına göre orta gelir grubunden 32 ülke, üst gelir grubundan 38 ülke örneklem olarak alınmıştır. Verilerin analizi için Panel-Veri Analiz Yöntemi olan Sistem GMM Tekniği kullanılmıştır. Çalışmada kullanılacak veriler ekonomik ve politik olarak iki farklı şekilde sınıflandırılmıştır. Ekonomik veriler Gayri Safi Sabit Sermaye Oluşumu (%GSYH), işgücü miktarı, Tüketici Fiyat Endeksi, Cari İşlemler Dengesi (%GSYH), işsizlik, GSYH'nın yıllık büyüme oranları ve Doğrudan Net Yabancı Yatırım Girişleri (%GSYH) gibi makro-ekonomik göstergelerdir. Politik veriler ise Dünya Yönetişim Endeks'nin alt başlıkları içerinde yer alan siyasi istikrar ve şiddet / terörizmin olmaması, hukukun üstünlüğü, hükümetin etkinliği, yolsuzluğun kontrolü, düzenleyici kurumların kalitsie ve hesap verebilirlik gibi politik faktörlere ilişkin göstergelerdir. Çalışmanın ilk üç bölümünde konuya ilişkin kavramsal ve kuramsal çerçeve serimlenmiştir. Son bölümde ise, çalışmanın iddiasına kaynak teşkil eden argümanın araştırılmasına ve incelenmesine yönelik ampirik çalışma yer almıştır. Bu amaçla öncelikle ülkeler arasında yatay kesit bağımlılığının varlığı; LMadj testi ile incelenmiştir. Bu analiz sonucuna göre, ülkeler arasında yatay kesit bağımlılığının olduğu bulgulanmıştır. Bununla birlikte, serilerin durağanlığı; CADF panel birim kök testiyle ters edilmiştir. Bu analiz sonucuna göre ise, serilerin büyük çoğunluğunun düzey değerlerinde durağan olduğu, sınırlı sayıda serinin ise, düzey değerlerinde değil; birinci farkta durağan olduğu tespit edilmiştir. Buna göre politik faktörlerin milli gelir üzerindeki etkilerinin orta gelirli ülkelerde; işsizlik, cari işlemler dengesi ve doğrudan yabancı yatırımlar üzerindeki etkilerinin üst gelirli ülkelerde daha fazla olduğu tespit edilmiştir. Neticede yapılan analizler sonucunda; politik faktörlerin, makro-ekonomik büyüklükleri önemli ölçüde pozitif yönde etkilediği görülmüş ve politik faktörler ile makro-ekonomik göstergeler arasında diyalektik bir ilişki olduğu kanıtlanmıştır.