Porfirin türevi moleküllerin sentezi ve bazı biyolojik aktivite özelliklerinin incelenmesi

Porfirin molekülleri dört metilen köprüsünün birbirine bağlanması sonucu oluşan makrosiklik yapılardır. 18 π elektron sistemine sahiptir ki bu onun aromatik, kararlı bir yapı olmasını sağlar. Porfirinlerin metal kompleksleri canlı metabolizmasında önemli işlevlere sahiptir. Örneğin kanda bulunan hem molekülü, bitkilerin yapısındaki klorofil ve B12 vitamini biyolojik sistemlerde bulunan porfirin türevleridir. Porfirin bileşikleri doğada birçok yapıda bulunmalarının yanı sıra laboratuvar ortamında da kolayca sentezlenebilmektedir. Yapılar fiziksel ve kimyasal olarak çok çeşitli özelliklere sahiptir. Sentezlenen her bir porfirin türevi molekülünün kendine has özellikleri ve farklı kullanım alanlarıyla yeni çalışmalar için özellikle kimya, tıp, biyokimya alanlarında tercih edilen moleküller arasında yer almaktadır. Literatürde mevcut olan uygulamalara fotodinamik terapi, güneş pilleri, katalitik uygulamalar örnek verilebilir. Bu tez kapsamında 5,10,15 tri(4-tert-butilfenil)-20-(3-florofenil) porfirin (PORF) ve 5,10,15-tri (4-tert-butilfenil)-20-(4-(triflorometil)-fenil) porfirin (PORF3) sentezlenmesi ve sentezlenecek bu flor bağlı moleküllerin biyolojik aktivite çalışmalarının yapılması amaçlanmıştır. Esasen ortak atomlar içeren PORF ve PORF3 kodlu moleküllerin substitüentleri farklıdır. Bu farlılığın biyolojik aktivite üzerinde oluşturabileceği etkiler düşünülmüş, iki molekülün kıyaslanması için çalışmalar yapılmıştır. Çalışmanın ilk aşamasında sentezlenen PORF ve PORF3 moleküllerinin 1H NMR, FT-IR, UV-Vis spektroskopik yöntemleri kullanılarak karakterize edilmiştir. İkinci aşamasında ise biyolojik aktivite çalışmaları yapılmıştır. Yapılan çalışmalarda PORF3'ün PORF'tan daha yüksek antioksidan aktivite sergilediği görülmüştür. Proje kapsamında sentezlenen porfirin türevi PORF ve PORF3 kodlu moleküller asetil kolinesteraz (sırayla IC50 : 19,08±0,78 ve IC50 : 17,22±0,35 µg/mL) ve bütirilkolinesteraz (sırayla IC50 : 25,43±0,56ve IC50 : 20,29±0,83µg/mL) enzim inhibisyon aktiviteleri pozitif kontrol olan galantaminden (IC50 : 85,48±0,50 ve IC50 : 74,65±0,23 µg/mL) çok daha yüksek olduğu belirlenmiştir. PORF3 molekülünün PORF molekülünden daha yüksek antikoliesteraz enzim inhibitör etkisi vardır. Bu verilere göre her iki porfirin türevi moleküllerin antikolinesteraz enzim inhibitörü adayı moleküller olabileceği anlaşılmaktadır. Üzerine çalıştığımız bileşiklerin Triozinaz enzim inhibisyon aktiviteleri incelendiğinde; PORF molekülünün (IC50:38,22±0,63 µg/mL) PORF3 molekülünden (IC50 : 41,74±0,40 µg/mL) daha yüksek aktivite gösterdiği, her iki molekülün de pozitif kontrol olarak kullanılan kojik asitten (IC50 :79,50±0,30 µg/mL) çok daha yüksek triozinaz inhibisyon aktivitesine sahip olduğu belirlenmiştir. Her iki molekül pozitif kontrol olarak ve triozinaz inhibitörü olarak kullanılan kojik asite göre etkili bir inhibitör olabileceği bu araştırmadan ortaya çıkarılmıştır. Özellikle PORF molekülünün triozinaz inhibitör adayı olarak değerlendirilmesi uygun olacaktır. Anahtar kelimeler: Porfirin, biyolojik aktivite, inhibitör, enzim, antioksidan