A gate to the emotional world of pre-modern Ottoman society: an attempt to write ottoman history from "The inside out"

Tarih, sinirbilim, sosyoloji, psikoloji ve antropoloji gibi farklı bilgi alanlarında, duygular üzerine 1980'lerden beri yapılmakta olan araştırmaların sonuçları, duyguların insan beyninde sadece biyokimyasal süreçler değil, bilişsel süreçlerin de bir ürünü olduğunu ortaya koymuştur. Bu sonuçlara dayanan genel kabul ile birlikte, duyguların da tarihin bir konusu olduğu, zaman ve mekana göre hem duygular hem de onların ifade biçimlerinin değiştiği ve duyguların toplumsal olarak inşa edildikleri ileri sürülmektedir. Bu çalışma, pre-modern Osmanlı'sında devletinin tebaasıyla, taife/cemaat üyelerinin birbirleriyle ve genelde kadın ve erkek olmak üzere özelde karı ve kocanın aralarında kurmuş oldukları ilişkilere, duyguları da gözönüne almak suretiyle bir yeniden bakış denemesidir. Araştırmada, hem devlet, hem her bir cemaat/taife hem de ailenin birer duygu topluluğu olduğu ileri sürülmektedir. Her duygu topluluğunun kollektif olarak inşa edilen duygu normları ve kodları, kullanılan dil üzerinden tespit edilmiş ve bu normların kurulan ilişkilerde, müzakerelerde ve gündelik pratiklerde yansımaları incelenmiştir. Böylelikle Osmanlı sosyal tarihine bir başka açıdan bakılmıştır. Bu yönüyle, bir ilk olma özelliği taşıdığı söylenebilir. Devletin tebaasıyla kurduğu ilişkide en belirleyici duygu kodu "telif-i kulub ve mahabbet" iken, taife/cemaat ilişkilerinde "rıza ve şükran", karı koca lişkilerinde ise "hüsn-i zindegani ve musafat"tır. Araştırmada, bireylerin birbirleriyle, ait oldukları taife/cemaatin diğer üyeleri ile devletin de yönetilenlerle kurduğu ilişkilerin maddi boyutu kadar duygu boyutunun da önem taşıdığı ve sosyal tarih açısından bu yönün ihmal edilmemesi gerektiği tezde vurgulanmaktadır.