Gelişmekte olan ülkelerde finansal stresin öngörülmesi

İktisadi politikalar kırılganlıkları gidermek ve vatandaşların refahını artırmak üzere tasarlanmaktadır. Ancak istenmeyen bazı unsurlar finansal sistemin işleyişini bozarak bu hedeflere ulaşılmasını engelleyebilmekte ve hatta ekonomiyi krize sürükleyebilmektedir. Bu tür olumsuzluklara karşı hazırlıklı olmak, politika yapıcıların en önemli sorumluluklarından biri olarak öne çıkmaktadır. Bu nedenle, iş çevrimlerini yakalayabilen erken uyarı göstergelerinin oluşturulması 40 yılı aşkın bir süredir çalışılmaktadır. Ancak, bu alandaki ilerlemeler sınırlı bir alanda yoğunlaşmış; çok sayıda çalışma bir krizi öngörmek için sadece finansal stres endeksleri oluşturmaya odaklanmıştır. Ayrıca doğrusal olmayan dinamik modeller, erken uyarı göstergeleriyle kullanıldığında yüksek potansiyel vaat etse de bu konuda yeterli çalışma bulunmamaktadır. Son olarak, iş çevrimleri yazınında gelişmekte olan ülkeler özelinde oldukça az sayıda çalışma varken, çalışmaların büyük çoğunluğu gelişmiş ülkelere yöneliktir. Bu nedenle bu tezin amacı, daha önce bir grup gelişmekte olan ülke özelinde hiç uygulanmamış olan zamana bağlı geçiş olasılıklarına sahip Markov rejim değişimi modelini finansal stres dönüm noktalarını öngörmede kullanarak ve Sönmez ve Kandemir Kocaaslan (2022) tarafından türetilen "fark" değişkenini dönüm noktalarını tahmin etmede açıklayıcı değişken olarak belirleyerek yenilik getirmektir. Çalışmanın bulgularına göre, sanayi üretimi büyümesi tüm ülkelerde finansal stresin sonraki dönemlerde de yüksek bir rejimde bulunma olasılığını desteklemektedir. CBOE Oynaklık Endeksi; Şili, Güney Afrika ve Türkiye'de yüksek finansal stres dönemlerinden çıkışları dört çeyrek öncesinden, özel sektör kredi büyümesi ise yüksek finansal stres dönemlerinden düşük finansal stres dönemlerine geçişleri Şili ve Polonya'da sekiz çeyrek öncesinden haber verebilmektedir. Ticari ve konut kredileri faizleri arasındaki "fark", Türkiye hariç tüm ülkelerde bir ila altı çeyrek önceden yüksek finansal stres dönemlerinden çıkışları öngörebilmektedir.